Panzerkampfwagen IV na froncie - lata 1939-43 - Damian Jarzyna - Czołgi świata
Pages Menu
TwitterFacebook
Categories Menu

Posted by on Paź 15, 2016 in III Rzesza |

Panzerkampfwagen IV na froncie – lata 1939-43

Panzerkampfwagen IV na froncie – lata 1939-43

Witaj ponownie na blogu poświęconym broni pancernej. W poprzednich dwóch artykułach pisałem o poszczególnych wersjach Panzerkampfwagen IV.

Panzerkampfwagen IV

Panzerkampfwagen IV. Gdy miało dojść do walki z czołgami nieprzyjaciela, stosowano formację zwaną Klinem. Czołgi średnie jechały w środku, z flanki ubezpieczały je czołgi lekkie, a za nimi posuwały się Pz IV niszcząc wszystkie napotkane wrogie pojazdy. zdj. www.vi.wikipedia.org Bundesarchiv, Bild 101I-124-0211-18 / Gutjahr / CC-BY-SA

Dzisiaj możesz przeczytać o sposobie użycia tego „wołu roboczego Wermachtu” podczas walk od kampanii wrześniowej w 1939 r. do Bitwy na Łuku Kurskim w 1943 roku. Zapraszam Cię więc do lektury.

 

Panzerkampfwagen IV – jaką Niemcy mieli taktykę?

Czołgi Panzerkampfwagen IV miały, według początkowych założeń, wspierać inne pojazdy pancerne na polu walki. Regulamin wojsk pancernych mówił, że ma to się odbywać w strukturach kompanii. W praktyce jednak często to dowódcy batalionów pancernych przydzielali im zadania.

Najczęściej brały udział w walce w sile plutonu (5 czołgów) i niszczyły cele wskazane im przez lekkie Panzer I i Panzer II. W przypadku, gdy miało dojść do walki z czołgami nieprzyjaciela, stosowano formację zwaną Klinem. Polegał on na tym, że czołgi średnie Panzer III i Panzer 38t jechały w środku, z flanki ubezpieczały je czołgi lekkie, a za nimi posuwały się Panzer IV niszcząc wszystkie napotkane wrogie pojazdy. Miały także wspierać piechotę podczas ataku, stopniowo jednak zastępowały je w tym działa szturmowe Stug III.

W 1939 r. niemiecka dywizja pancerna powinna posiadać 24 czołgi Panzerkampfwagen IV – po 6 w batalionie. Podczas kampanii francuskiej też tyle czołgów posiadały niemieckie dywizje pancerne. Jedynie w XIX Korpusie Pancernym , który miał główne zadania w tej kampanii, dywizje posiadały po 36 Panzer IV.

Po raz pierwszy użyto ich podczas Anschlussu Austrii w 1938 r. Jednak prawdziwy chrzest bojowy Panzer IV miał miejsce dopiero w czasie kampanii wrześniowej w Polsce w 1939 roku. Zobaczmy, jak sobie poradził 🙂

 

Panzerkampfwagen IV w kampanii wrześniowej 1939 roku

W czasie ataku na nasz kraj, Panzerwaffe posiadała łącznie 211 czołgów Panzerkampfwagen IV wersji A, B i C.

Panzerkampfwagen IV w Polsce 1939 rok

Panzerkampfwagen IV. W czasie ataku na nasz kraj, Niemcy mieli 211 czołgów Pz IV. W czasie walk wykazały one zdecydowaną wyższość nad większością czołgów polskiej armii. Jedynie 7TP, którego było za mało, mógł jeszcze coś zdziałać. zdj. www.pl.wikipedia.org Josef Gierse

Stanowiło to jedynie niecałe 7% wszystkich niemieckich czołgów użytych we Wrześniu 1939 r.

Stopień nasycenia tym wozem poszczególnych jednostek był różny:  54 maszynami dysponowała 1 Dywizja Pancerna, natomiast inne jednostki miały ich już mniej – po 12-18. Najmniej czołgów Panzer IV było w dywizjach lekkich i improwizowanych jednostkach np. Dywizja Pancerna “Kempf” czy 1 Dywizja Lekka miały tylko po 8 tych czołgów. Oto wykaz:

  • 54 egzemplarze w 1 Dywizji Pancernej
  • 17 egzemplarzy w 2 Dywizji Pancernej
  • 18 egzemplarzy w 3 Dywizji Pancernej
  • 12 egzemplarzy w 4 Dywizji Pancernej
  • 14 egzemplarzy w 5 Dywizji Pancernej

Czołgi Panzerkampfwagen IV w czasie walk wykazały zdecydowaną wyższość nad większością czołgów polskiej armii, w tym TKS. Jedynie 7TP, którego było za mało, mógł jeszcze coś zdziałać. Panzer IV miały też najmniej strat w kampanii spośród wszystkich użytych czołgów. Miały po prostu najlepsze uzbrojenie i pancerz, więc nie powinno Cię to zdziwić 🙂 Jedynie 19 z nich zostało zniszczonych i kilkanaście uszkodzonych. Dowiodły swoją markę dobrych i nowoczesnych czołgów.

Przejdźmy teraz do kampanii francuskiej 🙂

 

Panzerkampfwagen IV  jak radziły sobie we Francji w 1940 roku?

W chwili rozpoczęcia najazdu na Francję 10 maja 1940 r. Niemcy dysponowali 290 czołgami Panzer IV. Zostały one zgrupowane w dużej ilości w dywizjach pancernych, które miały działać na głównym kierunku ataku. Oto wykaz etatów poszczególnych dywizji pancernych Wermachtu:

  • 40 egzemplarzy w 1 Dywizji Pancernej

    Panzerkampfwagen IV we Francji 1940

    Panzerkampfwagen IV we Francji 1940. W chwili rozpoczęcia ataku, Niemcy dysponowali 290 czołgami Panzer IV. Zostały one zgrupowane w dużej ilości w dywizjach pancernych, które miały działać na głównym kierunku ataku. zdj. www.commons.wikimedia.org Bundesarchiv, Bild 146-1981-070-15 / CC-BY-SA

  • 32 egzemplarze w 2 Dywizji Pancernej
  • 26 egzemplarzy w 3 Dywizji Pancernej
  • 24 egzemplarze w 4 Dywizji Pancernej
  • 32 egzemplarze w 5 Dywizji Pancernej
  • 31 egzemplarze w 6 Dywizji Pancernej
  • 24 egzemplarze w 7 Dywizji Pancernej
  • 23 egzemplarze w 8 Dywizji Pancernej
  • 16 egzemplarzy w 9 Dywizji Pancernej
  • 32 egzemplarze w 10 Dywizji Pancernej

Podczas kampanii we Francji czołgi Panzerkampfwagen IV nie miały już tak wyraźnej przewagi nad przeciwnikiem, jak w Polsce. Przewyższał swoimi możliwościami francuskie czołgi lekkie FCM 36, Renault R-35 oraz Hotchkiss H-35 i H-39. Jednak już z średnimi czołgami Somua S-35 i Char 1-bis było im zdecydowanie ciężej. Co prawda miały od nich lepsze uzbrojenie, ale za to taka Matylda miała bardzo mocny pancerz, którego Panzer IV nie mógł przebić. Niemieckie czołgi dużą przewagę miały za to w dziedzinie łączności. Kolejnym bardzo ważnym atutem nad francuskimi pojazdami pancernymi był fakt 5 osobowej załogi – dzięki temu niemiecki dowódca czołgu mógł sprawnie dowodzić na polu walki, a francuski (tylko 3-osobowa załoga) musiał jednocześnie być dowódcą czołgu, ładowniczym i jeszcze strzelać musiał!

W czasie kampanii francuskiej Niemcy straciły bezpowrotnie ok. 30 czołgów Panzerkampfwagen IV, a kolejne kilkadziesiąt zostało uszkodzonych.

 

Panzerkampfwagen IV – jak radził sobie z polskimi i francuskimi czołgami?

Na początku wojny pocisk wystrzelony z armaty KwK 37 L/24 kal. 75 mm mógł zniszczyć każdy czołg polskiej armii.

Panzerkampfwagen IV - Francja 1940

Panzerkampfwagen IV – Francja 1940. Przewyższał swoimi możliwościami francuskie czołgi lekkie R-35 oraz H-35 i H-39. Jednak już z średnimi czołgami Somua S-35 i Char 1-bis było im zdecydowanie ciężej. zdj. www.it.wikipedia.org Bundesarchiv, Bild 101I-124-0250-39 / Hinz / CC-BY-SA

Natomiast jedynie 7TP mógł w sprzyjających okolicznościach nawiązać walkę z Panzer IV. Polskie lekkie tankietki TKS i TK-3 uzbrojone tylko w karabiny maszynowe nie miały na to szans.

W czasie kampanii francuskiej już Panzerkampfwagen IV takiej dużej przewagi nie miał. Połączone armie francuska i angielska posiadały już dużo lepsze czołgi niż Polacy. Na przykład taki francuski czołg średni Somua S-35 był w stanie pokonać Panzer IV, podobnie jak francuski B1 bis, który miał bardzo gruby pancerz. Jednak powinieneś wiedzieć, że taktyka użycia broni pancernej u Aliantów była beznadziejna. Oni rozdzielili posiadane czołgi pomiędzy piechotę w celu wsparcia, zamiast zgrupować je w duże jednostki i kontratakować nimi.

 

 

Panzerkampfwagen IV w czasie operacji „Barbarossa”

Była to najważniejsza kampania, w jakiej przyszło walczyć Panzer IV. Łącznie w czerwcu 1941 r. w armii niemieckiej było 439 tych maszyn. Podzielono je między poszczególne dywizje pancerne. Według etatu powinno być łącznie 28 sztuk w jednej dywizji (jeżeli składała się z 2 batalionów czołgów) lub 36 (jeżeli z 3). Czołgi Panzerkampfwagen IV posuwały się na przedzie formacji czołgów, torując drogę słabszym pojazdom.

Na froncie wschodnim niemieckie wozy nie miały łatwej przeprawy. Musiały zmierzyć się z dużo mocniejszymi od siebie

Panzerkampfwagen IV w operacji Barbarossa

Panzerkampfwagen IV w operacji Barbarossa. Niemcy musieli walczyć z dużo mocniejszymi od siebie czołgami KW i T-34, których nie mogli zniszczyć. Dopiero pojawienie się na froncie wschodnim Pz IV F2 z dłuższą armatą było wybawieniem dla niemieckich żołnierzy. zdj. www.worldwartwozone.com

czołgami ciężkimi KW i średnimi T-34. Już w pierwszym dniu inwazji doszło do walk z nimi. I ku zdumieniu Niemców okazało się, że ich krutkolufowa armata KwK L/42 kal. 75 mm nie jest w stanie przebić grubych pancerzy rosyjskich czołgów. To był ogromny problem dla Panzerwaffe. Zdarzało się, że na samą wieść o pojawieniu się T-34 żołnierze niemieccy po prostu uciekali z pola walki, jak np. pod Borysowem.

Nie zdziwi cię więc fakt, że pojawienie się na froncie wschodnim Panzer IV F2 z długolufową armatą KwK 40 L/43 kal. 75 mm było wybawieniem dla niemieckich żołnierzy. Wprowadzenie ich do uzbrojenia pozwoliło na częściowe zniwelowanie przewagi technologicznej, jaką mieli wcześniej Rosjanie.

Czołg Panzer IV był jednym z podstawowych typów czołgów użytych w bitwie o Stalingrad. I wiele tych pojazdów zostało tam zniszczonych. W późniejszym czasie czołg ten dużo zdziałał podczas walk o Charków wiosną 1943 r.

Bardzo groźnymi przeciwnikami dla niemieckiego czołgu były radzieckie rusznice przeciwpancerne, które mogły unieruchomić czołg, gdy strzelano nimi w gąsienice. A wtedy taka maszyna stawała się łatwym celem do zniszczenia dla piechoty lub artylerii.

 

Panzerkampfwagen IV jakie były jego losy w Afryce?

Nie mogło zabraknąć tego czołgu także w składzie słynnego Afrika Korps. W 5 Dywizji Lekkiej znajdowało się 80

Panzerkampfwagen IV w Afryce

Panzerkampfwagen IV w Afryce. Przewyższały wszystkich swoich brytyjskich przeciwników, za wyjątkiem Matylda Mk II, która miała za gruby pancerz. Był za to lepiej uzbrojony od niej – Matilda była uzbrojona w armatę kal. 40 mm, przeciwko niemieckiej 75-ce. zdj. www.topedge.com

Panzer III i Panzer IV. Na afrykańskim polu walki znalazły się już 11 marca 1941 r.

Czołgi Panzerkampfwagen IV przewyższały wszystkich swoich brytyjskich przeciwników, za wyjątkiem Matylda Mk II, która miała za gruby pancerz dla niemieckiego wozu – uzbrojenie jednak lepsze miał “Hams” (tak właśnie Niemcy na niego mówili). Matilda była uzbrojona w armatę kal. 40 mm, przeciwko niemieckiej 75-ce.

3 kwietnia 1941 r. doszło do starcia 5 Pułku Pancernego 5 Dywizji Lekkiej z brytyjskim 6 Pułkiem Pancernym i zgadnij, jaki był rezultat tej walki – Brytyjczycy stracili wszystkie swoje czołgi!!! Obok 5 Dyw. Lekkiej (która później stała się 21 Dywizją Pancerną) w Afryce walczyła także 15 Dywizja Pancerna. W jej 8 Pułku Pancernym było etatowo 24 czołgi Pzkpfw IV. Dużą role odegrały opisywane tu wozy w czasie odpierania ataków brytyjskich podczas operacji “Brevity”. Szczególnie dużo zwycięstw odnieśli niemieccy czołgiści pod Sidi Aizez czy przełęczy Halfaya.

 

Panzerkampfwagen IV – dlaczego był lepszy od alianckich czołgów?

Przewaga niemieckiego wozu nad brytyjskimi odpowiednikami wynikała z faktu, że “Hams” miał armatę kal. 75 mm, a

Panzerkampfwagen IV F2

Panzerkampfwagen IV F2. Przewaga Niemców jeszcze wzrosła, gdy wprowadzili do walki wersje, z długolufową armatą KwK 40 L/43 kal. 75 mm. W alianckich dokumentach tej wersji dano oddzielną nazwę – “Mark IV Special” – co pokazuje, jak bardzo się go obawiali. zdj. www.pwm.org.pl

te drugie były standardowo uzbrojone w działo 2 pdr kalibru 40 mm. Aby móc zniszczyć niemiecki czołg, Brytyjczycy musieli zbliżyć się na odległość 500 m, natomiast Panzerkampfwagen IV mógł skutecznie strzelać z odległości nawet 3 000 m. Nawet pociskiem burzącym mogli Niemcy zadać spore szkody w brytyjskich czołgach.

Przewaga Niemców jeszcze wzrosła, gdy wprowadzili do walki wersje Panzer IV F2, z długolufową armatą KwK 40 L/43 kal. 75 mm. W alianckich dokumentach tej wersji dano oddzielną nazwę – “Mark IV Special” – co pokazuje, jak bardzo się go obawiali.

W Afryce inaczej wykorzystywano czołgi Panzerkampfwagen IV niż w Europie. Jego głównymi zadaniami były samodzielne akcje na froncie, a nie rola wsparcia słabszych Panzer I czy Panzer II. Opisywany tutaj pojazd był czołgiem wykonującym, wspólnie z Panzer III, najważniejsze akcje ofensywne, a w przypadku obrony, stanowił razem z działem p-lot 88 mm trzon linii obronnych.

 

Panzerkampfwagen IV – przybycie godnych przeciwników do Afryki

Przewaga Panzer IV została częściowo zniwelowana po wprowadzeniu przez Aliantów do walki nowych

Panzerkampfwagen IV Afryka

Panzerkampfwagen IV F2. Jego przewaga została częściowo zniwelowana po wprowadzeniu przez Aliantów do walki nowych typów czołgów jak M3 Grant czy M4 Sherman. Jednak dalej to niemiecki czołg był lepszy, tylko było go strasznie mało – tylko 30 sztuk podczas bitwy pod EL Alamaijn. zdj. www.panzerwaffe.pl

typów czołgów jak M3 Grant czy M4 Sherman. Jednak dalej to niemiecki czołg był lepszy od raczej powolnego i źle skonstruowanego (główne uzbrojenie zamontowane w kadłubie, zamiast w obrotowej wieży) M3 Grant.

Także M4 Sherman nie zdetronizował niemieckiego wozu, gdyż posiadał działo o gorszych właściwościach – Panzerkampfwagen IV mógł zniszczyć Shermana z dużo dalszej odległości. Dopiero wprowadzenie w 1944 r. Shermana “Firefly” uzbrojonego w świetne działo 76,2 mm odwróciło sytuację na korzyść tych dobrych.

Panzer IV stanowił awangardę wojsk Rommla podczas bitwy pod Alam El Halfa (31 sierpnia-1 września 1942 r.) oraz pod El Alamein. I mocno tam dał się we znaki żołnierzom przeciwnika. Jednak duża przewaga w czołgach i paliwie leżała po stronie koalicji anty-hitlerowskiej, przez co nie mógł zapobiec porażce w tym starciu.

Czołg ten walczył do samego końca kampanii afrykańskiej, a także na innych frontach. I był podstawowym niemieckim wozem bojowym aż do końca wojny. Nawet pojawienie się Pantery nie zmieniło tego stanu rzeczy.

To wszystko, co przygotowałem na dzisiaj. Jednak to jeszcze nie koniec wiadomości o Panzerkampfwagen IV. W następnym artykule na jego temat opiszę, jak sobie radził na froncie, gdy pojawiła się Pantera i Tygrys.

Do zobaczenia wkrótce

Damian Jarzyna Czołgi Świata

Damian Jarzyna
autor bloga


Zapisz się na kurs "Najsłynniejsze czołgi świata". W nagrodę otrzymasz gratis Ebooka o broni pancernej z okresu I Wojny Światowej o wartości 20 zł.



Komentarze

Więcej w III Rzesza
Czołg Tiger II w Ardenach, grudzień 1944 rok
Czołg Tiger II na Zachodzie – lata 1944-45

Czołg Tiger II rozpoczęły swe działania wojenne przeciwko alianckim wojskom pod koniec czerwca 1944 roku.  Ich potężne uzbrojenie i gruby pancerz...

Zamknij