fbpx

Czołgi Matilda Mk II na frontach II wojny światowej cz. II

Witam Cię w kolejnym artykule o brytyjskiej broni pancernej. W poprzednich dwóch artykułach pisałem o historii powstania czołgi Matilda, jej konstrukcji i walkach we Francji w 1940 roku oraz w Afryce Północnej, w latach 1940-42. Dziś dowiesz się więcej o jej działaniach na innych frontach II wojny światowej….

 

Czołgi Matilda w Afryce Wschodniej – styczeń-kwiecień 1941 rok

W walkach o Etiopię uczestniczyło 16 czołgów A12 Matilda Mk II z szwadronu „B” z 4. Królewskiego Pułku Czołgów (4. RTR), którym dowodził major I. T. Clement. Mieli je wspierać żołnierze piechoty na ciężarówkach i motocyklach.

Brytyjska ofensywa rozpoczęła się 4 stycznia 1941 roku. Czołgi Matilda musiały w niej przebyć bardzo długą, 900-kilometrową, drogę w trudnym górzystym terenie. Dodatkowo Włosi na ich kierunku natarcia skoncentrowali większość swoich sił.

Pierwszą poważną przeszkodą dla Brytyjczyków było miasto Akordet, silnie umocnione przez włoskich żołnierzy. Jednak zanim czołgi Matilda tam dotarły wiele z nich miało problemy techniczne, wynikające z zużycia.

Czołgi Matilda - Tarakan - 1945

W walkach o Etiopię uczestniczyło 16 czołgów Matilda Mk II, uzbrojonych w armaty kal. 40 mm. Bardzo dobrze radziły sobie z niszczeniem włoskich pozycji ogniowych, torując drogę piechocie. zdj. wikipedia.org

 

31 stycznia brytyjskie czołgi, wspierane przez hinduskich żołnierzy z 1. Royal Fusiliers z 5. Brygady Piechoty, rozpoczęły natarcie na miasto. Szybko uporały się z drutem kolczastym i zniszczyły ogniem swych 40-milimetrowych dział włoskie stanowiska karabinów maszynowych.

Gdy przeciwnik rzucił do kontrataku swoje własne siły pancerne (9 lekkich czołgów M11/39 oraz 2 tankietki L3), brytyjscy czołgiści szybko je zniszczyli, bez strat własnych. Włoska piechota po tym starciu pancernym rzuciła się do ucieczki, a Brytyjczycy nacierali dalej, aż do momentu, gdy czołgi Matilda ugrzęzły w piasku w wyschniętym korycie rzeki Barca.

Następnym miejscem walk czołgów Matilda było miasto Keren, otoczone przez wysokie na 2 000 metrów szczyty górskie, i do którego szła tylko jedna wąska droga. Dopiero pod koniec marca wjechały brytyjskie czołgi, wspierane przez piechotę zmotoryzowaną, do tego miasta i zdobyły je, przy stracie jednej maszyny, obrzuconej „koktajlami Mołotowa”.

W kwietniu czołgi Matilda walczyły, wspierając własną piechotę, o miasto Massawa, silnie bronione przez Włochów. W połowie kwietnia maszyny te zostały wycofane z tego rejonu walk i przetransportowane drogą morską do Afryki Północnej, gdzie miały walczyć o oswobodzenie Tobruku.

 

Czołgi Matilda w walkach o Kretę – maj 1941 roku

W walkach przeciwko niemieckim siłom powietrzno-desantowym gen. Studenta, dowódca garnizonu na krecie mógł wystawić 42 000 żołnierzy brytyjsko-greckich. Miało je wspierać zaledwie 11 czołgów piechoty Matilda  (większośc pochodziło z szwadronu „B” 7. RTR) oraz 25 czołgów lekkich Vickers Mk VI B. Matyldy były przy tym mocno zużyte i miały nieodpowiednią amunicję do dział.

Czołgi rozmieszczono w miejscach potencjalnych walk, czyli w okolicach portów i lotnisk. Najwięcej (po 5 Matild i Vickersów) było ich pod Iraklion nad Zatoką Heraklejską, gdzie wsparły brytyjską 14. Brygadę Piechoty. Dwie Matyldy z kolei dołączyły do australijskiej 19. Brygady piechoty, znajdującej się w okolicach Retimo. Kolejne 2 Matyldy oraz 10 Vickers Mk VI weszły w skład nowozelandzkiej 4. Brygady Piechoty, mającej swoje pozycje obronne w okolicach Chanii. Ostatnie 2 czołgi Matilda Mk II i 10 lekkich Vickers Mk VI weszło w skład nowozelandzkiej 5. Brygady Piechoty, broniącej okolic miasta Maleme.

Bitwa o Kretę rozpoczęła się 20 maja 1941 roku od desantu lotniczego niemieckich spadochroniarzy, którzy szybko zaczęli ponosić duże straty. Pod Maleme dwa czołgi Matylda wzięły więc udział, wspólnie z plutonem piechoty, w kontrataku na pobliskie wzgórze 107. Jednak z powodu niewłaściwej amunicji nie mogły one skutecznie zwalczać Niemców. Dlatego też jedna Matilda szybko się wycofała a druga wpadła w ręce wroga.

Po wycofaniu się Aliantów z Maleme i opanowaniu pobliskiego lotniska przez niemieckich spadochroniarzy, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę atakujących. Na Krecie zaczęły lądować jednostki 5. i 6. Dywizji Górskiej, które szybko zaczęły wypierać na wschód jednostki alianckie. Wszystkie sprawne czołgi Matylda Mk II wpadły w ręce niemieckie.

 

Czołgi Matilda Mk II na froncie wschodnim – organizacja jednostek

Od rozpoczęcia operacji „Barbarossa” 22 czerwca 1941 roku, czyli ataku III Rzeszy na Związek Radziecki, ten ostatni otrzymywał od Brytyjczyków i Amerykanów wsparcie w postaci m.in. sprzętu wojskowego. Do końca tego roku na front wschodni dotarło 187 czołgów Matilda Mk II. Pierwszy konwój z 10 maszynami dotarł do Archangielska w październiku 1941 roku. Ogółem do 1943 roku Brytyjczycy wysłali do swojego nowego sojusznika 1043 maszyny tego typu’ z czego część z nich była uzbrojona w haubicę kal. 76,2 mm. 918 z nich dotarło szczęśliwie do celu, a reszta utonęła.

Od marca 1942 roku rozpoczęto zapoznawanie radzieckich czołgistów z alianckimi czołgami. Początkowo byli to żołnierze z 23., 38. oraz 20. Szkolnego Pułku Pancernego. Z czasem, gdy dostawy zachodniego sprzętu wzrastały, rozpoczęto w Armii Czerwonej tworzyć brygady pancerne, wyposażone tylko w alianckie maszyny. Utworzono też w Czkałowsku szkołę pancerną, przygotowującą radzieckich czołgistów do walki na Matyldach Mk II.

Z czołgów Matilda Mk II tworzono dwubatalionowe brygady pancerne, liczące według etatu Nr 010/345 z 15 lutego 1942 roku:

  • dowództwa – 2 czołgi Matilda oraz 1 czołg lekki T-60
  • I batalionu – 24 czołgi Matilda
  • II batalion – 21 radzieckich czołgów lekkich T-60

Czołgi Matilda Mk II sprawiały dużo problemów Rosjanom. Łatwo ulegały awariom i były początkowo trudne do naprawy dla radzieckich mechaników, nie zaznajomionych jeszcze z brytyjskim sprzętem. Dlatego już w grudniu 1941 roku zaczęto tworzyć specjalne bazy naprawcze, które miały się zajmować tylko zachodnimi maszynami. Mechanicy byli szkoleni w nich przez brytyjskich i amerykańskich instruktorów i szybko uzupełnili zaległości w wiedzy.

 

Czołgi Matilda Mk II – walki na froncie wschodnim – lata 1941-43

Czołgi Matilda Mk II zadebiutowały na froncie wschodnim w grudniu 1941 roku, podczas kontrofensywy pod Moskwą. Było ich około 25 egzemplarzy w dwóch batalionach, które walczyły w ramach 3. i 4. Armii Uderzeniowych.

Z powodu wąskich gąsienic Matyldy niezbyt dobrze radziły sobie na śniegu, miały także problem z zamarzającym płynem w układzie chłodzenia. Z kolei Rosjanie chwalili gruby pancerz tej maszyny, który wytrzymywał wielokrotne trafienia pociskami z armat przeciwpancernych kal. 50 mm. Początkowe walki  wykazały słabą współprace z własną piechotą, co skutkowało sporymi stratami w sprzęcie.

W połowie maja 1942 roku 41 czołgów Matilda Mk II z 22. Korpusu Pancernego wzięło udział walkach w rejonie Charkowa. W ciągu dwóch tygodni walk stracono wszystkie maszyny. We wrześniu pod Rżewem walczyła 196. Brygada Pancerna, posiadająca m.in. 35 czołgów Matilda. Brytyjskie maszyny dobrze sobie radziły w tej bitwie, osłaniając sowiecką piechotę.

Czołgi Matilda na froncie wschodnim

Czołgi Matilda Mk II zadebiutowały na froncie wschodnim w grudniu 1941 roku, podczas kontrofensywy pod Moskwą. zdj. tanks-encyklopedia.com

W 1943 roku Rosjanie próbowali zastępować zachodnie maszyny własnymi, jednak i tak brytyjskie Matildy były na etatach niektórych radzieckich jednostek. W czasie bitwie na Łuku Kurskim 18 Matild i 31 Mk III Valentine walczyło w ramach 201. Brygady Pancernej. Odniosły w tej bitwie spore sukcesy. W operacji „Kutuzow”, czyli radzieckiej kontrofensywy na południowym odcinku frontu wschodniego, wziął udział 224. Samodzielny Pułk Czołgów, wyposażony w 33 Matildy oraz 7 Valentine.

Zimą 1943 roku niewiele było już czołgów Matilda w Armii Czerwonej. Jedynie 5. Korpus Zmechanizowany, działający w ramach 68. Armii Frontu Południowo-Zachodniego posiadał 79 maszyn tego typu. W sierpniu 1944 roku miał ich już tylko 6.

 

Czołgi Matilda w armiach Nowej Zelandii i Australii – organizacja jednostek

W 1942 roku naczelne dowództwo armii nowozelandzkiej postanowiło sformować brygadę pancerną, która miała wspierać własną piechotę w walkach w Afryce Północnej. Początkowo planowano uzbroić ją w brytyjskie czołgi Mark III Valentine, jednak szybko uznano, że ich armaty kal. 40 mm są za słabe.

Dlatego zgłoszono zapotrzebowanie na czołgi Matilda Mk IV CS, uzbrojone w haubice kal. 76,2 mm. Otrzymali 33 egzemplarze tej maszyny. Jednak po jakimś czasie Nowozelandczycy zmniejszyli swoje zdanie i postanowili stworzyć jedynie jeden batalion pancerny, uzbrojony w czołgi Valentine uzbrojone w haubicę kal. 76,2 mm. Z kolei 33 Matildy wysłano do Australii.

W maju 1942 roku w Australii sformowano trzybatalionową 3. Brygadę Pancerną, którą uzbrojono w czołgi Matilda Mk II. Miała ona chronić ten kraj przed spodziewaną japońską inwazją. Gdy ta nie nastąpiła, we wrześniu 1943 roku jednostkę rozwiązano, a Matildy weszły do uzbrojenia 1. Samodzielnego Batalionu Czołgów.

W 1943 roku czołgi Matilda Mk II trafiły do 2/4. Pułku Pancernego, wchodzącego w skład 4. Brygady Pancernej. W późniejszym czasie dołączył do tej brygady szwadron Matyld uzbrojonych w miotacz płomieni. Ogółem do końca wojny armia australijska otrzymała 442 egzemplarzy tego czołgu.

 

Czołgi Matilda w Nowej Gwinei – działania bojowe

Australijskie czołgi Matilda (wersja CS) zadebiutowały 15 listopada 1943 roku w czasie walk o Nową Gwineę. 18 maszyn z Szwadronu „C” mjr Hordena z 4. Brygady Pancernej wspierały własną piechotę w jej ataku na tzw. Sattleburg Road. Był to silnie umocniony i trudny do ataku czołgami teren, jednak Australijczykom udało się go opanować, przy wsparciu artylerii, zdobywając przy tym sporo japońskiego sprzętu. W czasie tej potyczki jedna z Matild została trafiona prawie 50 razy, jednak bez przebicia (sic!).

Czołgi Matilda w Nowei Gwinei - grudzień 1943

Australijskie czołgi Matilda (wersja CS) zadebiutowały 15 listopada 1943 roku w czasie walk o Nową Gwineę. zdj. pinterest.com

 

Pod koniec tego samego miesiąca Matildy ponownie wspierały piechotę w jej ataku na silnie bronione wzgórze Pino, blokujące drogę do wsi Gusika. Po przygotowaniu artyleryjskim, australijska piechota wsparta przez cztery Matildy zaatakowała wzgórze. Brytyjskie maszyny niszczyły stanowiska karabinów maszynowych, zabijały japońskich snajperów i przedzierały się przez zasieki. po kilku godzinach udało się zdobyć ten rejon.

Następnego dnia czołgiści weszli w skład grupy pościgowej. Na początku grudnia 1943 roku przekroczyła ona małą rzeczkę Kalweng i utworzyła tam przyczółek. Japończycy w ciągu kilku dni przeprowadzali liczne kontrataki na ten przyczółek, ale dzięki wsparciu Matild australijscy żołnierze poradzili sobie.

Kolejne walki czołgi Matilda z Szwadronu „C” stoczyły o wieś Bonga, przylądek Sibida i Lakona, aż do rzeki Masaweng. W czasie walk o Lakona brytyjskie maszyny były szczególnie przydatne gdy trzeba było zniszczyć kilkanaście japońskich bunkrów.

Pod koniec grudnia 1943 roku Szwadron „C” wraz z 20. Brygadą Piechoty nacierał w stronę Hubika, Był to trudny dla australijskich czołgistów teren walk, gęsta dżungla, jednak przy wsparciu piechoty i lotnictwa udało się im na początku stycznia zdobyć zaplanowany cel. Potem czołgi Matilda zostały odesłane do Australii. Włączono je z całym 1. Batalionem do 2/4. Pułku Pancernego.

W styczniu 1945 roku czołgi Matilda z Szwadronu „C” wróciły do Nowei Gwinei. Tym razem były to maszyny standardowo uzbrojone w armaty kal. 40 mm. Zadaniem australijskich czołgistów, którzy zostali podzieleni na plutony, było patrolowanie, wspólnie z własną piechotą z 16. Brygadą Piechoty, granic przyczółka i likwidowanie japońskiej piechoty.

6 stycznia czołgi Matilda pomagały odeprzeć japoński atak na Djueran, następnego dnia wsparły natarcie własnej piechoty na Niap. W czasie, gdy wojska australijskie przesuwały się wzdłuż wybrzeża na południe, w stronę portu w Wewaku, czołgi Matilda stoczyły wiele potyczek z japońskimi oddziałami.

27 kwietnia Matildy wspierały żołnierzy z 19. Brygady Piechoty gen. Martinsa oraz z 16. Brygady Piechoty w ich ataku na przylądek Wom. Czołgi po raz kolejny okazały się bardzo skuteczne w niszczeniu japońskich bunkrów. Walki o Nową Gwineę trwały do sierpnia 1945 roku.

 

Czołgi Matilda w walkach na Wyspach Salomona

29 marca 1945 roku na Bougainville, jedną z największych wysp archipelagu Wysp Salomona, dotarły 24 czołgi Matilda z Szwadronu „B” z 2/4. Pułku Pancernego. Miały one opanować drogę do miasta Buin. Początkowo pełniły rolę buldożerów, przedzierając się przez gęstą dżunglę, potem walczyły też z licznymi posterunkami japońskimi, by pod koniec zajmować się ewakuacją rannych.

5 kwietnia doszło do zaciętych walk z kontratakującymi Japończykami w rejonie rzek Puriata i Hari. Razem z żołnierzami z 7. i 15. Brygady Piechoty oraz z baterią dział kal. 155 mm udało się australijskim czołgistom obronić ten rejon.

W maju na Bougainville przybyły pozostałe czołgi z 2/4. Pułku Pancernego. W czerwcu walczono o rejon nad rzeką Miva, który był bardzo grząski i trudny dla czołgów. Był on dodatkowo gęsto usiany minami przeciwpancernymi oraz ostrzeliwany przez japońską ciężką artylerię. W lipcu 1945 roku czołgi Matilda, wspólnie z żołnierzami z 23. Brygady Piechoty, nacierały w kierunku rzeki Commo, przy dużym wsparciu lotnictwa.

 

Czołgi Matilda w operacji „Oboe Six”

1 maja 1945 roku na południowo-zachodnim krańcu Tarakanu, jednej z wysp archipelagu Wysp Sundajskich wylądowały siły australijskie, w śród nich czołgi Matilda z Szwadronu „C” z 2/9. Pułku pancernego.

Ich celem było opanowanie szybów naftowych i pobliskiego lotniska, niezwykle silnie bronionych przez okopanych Japończyków. Cały teren walk był najeżony bunkrami, stanowiskami karabinów maszynowych, moździerzy i dział przeciwpancernych. Otaczały je liczne pola minowe i pułapki.

Czołgi Matilda wspierają piechotę na Labuan - 1945 rok

Czołgi Matilda świetnie radziły sobie we wspieraniu własnej piechoty w czasie walk w dżungli. Szczególnie skuteczne były w niszczeniu japońskich bunkrów. zdj. wikipedia.org

 

Ponownie czołgi Matilda musiały torować drogę piechocie, podjeżdżając pod bunkry i strzelając przez otwory. Walki o Tarakan trwały do końca lipca. W ich wyniku zabito ponad 1 500 japońskich żołnierzy, a jedynie około 250 dostało się do niewoli.

10 czerwca 1945 roku na wyspę Labuan wylądowały czołgi Matilda z 2/9. Pułku Pancernego. Były to zarówno standardowo uzbrojone w armaty kal. 40 mm Matildy Mk II, jak i czołgi z miotaczami ognia Matilda Frog oraz czołgi z haubicami kal. 76,2 mm Matilda CS. Wspierały one w walkach australijskich żołnierzy z 24. Brygady Piechoty.

Szczególnie zacięte walki australijscy czołgiści stoczyli na tzw. „Brązowej plaży”, gdzie musieli powstrzymać, wspólnie z żołnierzami z 2/28. Batalionu Piechoty, kilka japońskich kontrataków. W następnych dniach ciężkie starcia prowadzono o tzw. Wzgórze Flagstaff, gdzie przez dwa dni niszczono i zdobywano kolejne bunkry. Tutaj prym wiodły czołgi z miotaczami ognia. Walki na Labuan trwały do 12 czerwca i zakończyły się całkowitym zwycięstwem Australijczyków.

W tym samym czasie co na wyspie Labuan australijskie wojska – 20. Brygada Piechoty – wylądowały w Brunei. Także tu wspierały je czołgi Matilda z 2/9. Pułku Pancernego, niszcząc wiele japońskich bunkrów. Walki na tej wyspie trwały do 13 czerwca.

Ostatnim celem australijskich wojsk na Borneo było duże miasto i port Balikpapan, położone na wschodzie wyspy, nad Cieśniną Makasarską. Obok miasta znajdowała się bardzo ważna rafineria naftowa, druga co do wielkości na Dalekim Wschodzie.

Lądowanie w tym rejonie przeprowadzono 1 lipca 1945 roku siłami australijskiej 7. Dywizji Piechoty, którą wspierały czołgi z 4. Brygady Pancernej. Początkowo bardzo ważny był udział czołgów specjalnych, które niszczyły lemieszami pola minowe, a miotaczami ognia japońskie bunkry. Dalszy etap walk to było mozolne przedzieranie się przez silnie okopane linie obronne, w których pierwsze skrzypce ponownie grała broń pancerna.

 

Czołgi Matilda na frontach II wojny światowej – podsumowanie

Czołgi Matilda Mk II okazały się całkiem udaną bronią pancerną do wspierania piechoty. Ich bardzo gruby pancerz był nie do przebicia dla Japończyków przez cały okres II wojny światowej. Uzbrojone w armatę kal. 40 mm z łatwością mogły zniszczyć każdy japoński czołg, samemu będąc nie do zniszczenia.

Z kolei czołgi Matilda Mk II w wersjach specjalnych, uzbrojone w haubicę kal. 76,2 mm lub miotacz płomieni, doskonale radziły sobie z niszczeniem japońskich bunkrów i pozycji umocnionych. Ograniczało to straty w alianckich żołnierzach piechoty w czasie ataku na silnie bronione pozycje nieprzyjaciela.

 

Źródła wiedzy:

  • Wydawnictwo Militaria nr 291: Janusz Ledwoch „Matilda 1939-45”
  • tanks-encyklopedia.com

 

Do zobaczenia w następnych artykułach

Damian Jarzyna Czołgi Świata

Damian Jarzyna
autor bloga

 


Zapisz się na kurs "Najsłynniejsze czołgi świata". W nagrodę otrzymasz gratis Ebooka o broni pancernej z okresu I Wojny Światowej o wartości 20 zł.



 

PS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to proszę

  1. kliknij w przycisk „Lubię to” i
  2. udostępnij go znajomym na Facebooku lub
  3. udostępnij go na forum z tematyki militarnej, np. http://forum.militarium.net, http://www.serwis-militarny.net/forum, http://www.forum.militarni.pl, http://www.historycy.org
  4. skomentuj go poniżej

Znacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga.

 

 

Komentarze

%d bloggers like this:
Więcej w Wielka Brytania
Czołgi Matylda Mk II
Czołgi Matylda Mk II na polu walki – Francja i Afryka Północna 1940-42

Czołgi Matylda Mk II były bardzo dobrze opancerzonymi czołgami brytyjskimi z pierwszych lat II wojny światowej. Były bardzo trudne do...

Zamknij