Czołgi Matylda Mk II na polu walki - Francja i Afryka Północna 1940-42 - Damian Jarzyna - Czołgi świata
Pages Menu
Categories Menu

Posted by on Sty 30, 2018 in Wielka Brytania |

Czołgi Matylda Mk II na polu walki – Francja i Afryka Północna 1940-42

Czołgi Matylda Mk II na polu walki – Francja i Afryka Północna 1940-42

Czołgi Matylda Mk II były bardzo dobrze opancerzonymi czołgami brytyjskimi z pierwszych lat II wojny światowej. Były bardzo trudne do zniszczenia i mocno dały się we znaki niemieckim żołnierzom, szybko doczekując się miana „Królowych Pustyni”. Jedynie słynne niemieckie działa przeciwlotnicze Flak 36 kal. 88 mm mogły dać sobie z nimi radę….

Czołgi Matylda Mk II

Jesienią 1938 roku zaczęto wysyłać do Królewskiego Korpusu Czołgów pierwsze czołgi Matylda Mk I, uzbrojone w pojedynczy karabin maszynowy. zdj. pinterest.com

 

Czołgi Matylda Mk II i Mk I – organizacja w latach 1939-40

Jesienią 1938 roku zaczęto wysyłać do Królewskiego Korpusu Czołgów pierwsze czołgi Matylda Mk I, uzbrojone w pojedynczy karabin maszynowy. Były to dobrze wyszkolone jednostki takie jak: 4. Batalion RTC z Farnborough, 7. Batalion RTC z Catterick Camp i 8. Batalion RTC z Perham Down.

Każdy taki batalion czołgów składał się z:

  • dowództwa – 2x Matylda Mk I
  • 1. kompanii – dowództwo (1x Matylda Mk I + 1x Vickers Mk VI) + 5 sekcji (po 3x Matilda Mk I)
  • 2, kompanii – dowództwo (1x Matylda Mk I + 1x Vickers Mk VI) + 5 sekcji (po 3x Matylda Mk I)
  • 3, kompanii – dowództwo (1x Matylda Mk I + 1x Vickers Mk VI) + 5 sekcji (po 3x Matylda Mk I)

Łącznie w każdym batalionie było więc po 50 czołgów Matylda Mk I.

W 1939 roku wszystkie wymienione wyżej bataliony zostały przemianowane na Królewskie Pułki Czołgów (RTR). We wrześniu, czyli po rozpoczęciu się II wojny światowej, sformowano z nich 1. Brygadę Czołgów Armii, pod dowództwem gen. Pratta, i stopniowo wysyłano do Francji wraz z Korpusem Ekspedycyjnym.

Na wiosnę 1940 roku 4. RTR i 7. RTR zostały skierowane do miejscowości Pacy-sur-Eure, 100 kilometrów na zachód o Paryża. W 7.RTR było już wtedy 23 egzemplarze lepiej uzbrojonej wersji Matilda Mk II.

 

Czołgi Matylda Mk II i Mk I w kampanii francuskiej

Gdy Niemcy rozpoczęli 10 maja 1940 roku ofensywę na Zachodzie, przeciwko połączonym siłom alianckim, zaskoczyli swoją strategią przeciwnika. Przedzierając się przez słabo bronione Ardeny, uważane z nie do przebycia dla wojsk pancernych, szybko zdołali wyjść na tyły wojsk brytyjsko-francuskich.

Aby nie dopuścić do całkowitego okrążenia swoich wojsk, Alianci musieli przeprowadzić skuteczny kontratak. Miały go przeprowadzić 21 maja pod Arras czołgi Matylda z 1. Brygady Czołgów Armii przeciwko siłom słynnej 7. Dywizji Pancernej gen. Erwina Roomla. osłanianej przez Dywizję SS „Tottenkopf” oraz 5. Dywizję Pancerną.

W ataku pod Arras wzięło udział 76 czołgów Matylda, w większości uzbrojone jedynie w karabin maszynowy. Osłaniało je około 70 czołgów Somua S-35. Brytyjskie załogi nie były szkolone w tego typu akcjach, brakowało im amunicji i paliwa.

Czołgi Matylda Mk II pod Arras

W ataku pod Arras wzięło udział 76 czołgów Matylda, w większości uzbrojone jedynie w karabin maszynowy. Okazały się trudnym przeciwnikiem do zniszczenia. zdj. pinterest.com

 

Pierwsza faza ataku przebiegała pomyślnie dla Aliantów, udało się zaskoczyć Niemców, łatwo przełamując ich linie. Okazało się, że niemieckie działa przeciwpancerne kal. 37 mm są całkowicie nieskuteczne przeciwko grubemu pancerzowi brytyjskich maszyn.

Dopiero zastosowanie przez gen. Rommla armat przeciwlotniczych kal. 88 mm pozwoliło mu zatrzymać przeciwnika. W walkach pod Arras czołgi Matylda zniszczyły około 25 czołgów niemieckich, przy stracie prawie 55 swoich maszyn.

Kontratak wywarł bardzo duży wpływ na dalsze losy kampanii francuskiej, choć nie spełnił oczekiwanych rezultatów. Był jednym z czynników, który zadecydował o wstrzymaniu dalszej ofensywy niemieckich jednostek pancernych na północ, w kierunku okrążonych wojsk alianckich. Brytyjczycy pokazali Niemcom, że mogą im zadać dotkliwe straty.

Po zakończeniu kampanii francuskiej czołgi Matylda Mk I uznano za za słabo uzbrojone i zaczęto wykorzystywać jedynie do szkolenia. Z kolei Matyldy Mk II, uzbrojone w armatę kal. 40 mm, uznano jako bardzo dobre i stały się one jednym z podstawowych czołgów brytyjskich.

 

Czołgi Matylda Mk II w operacji „Compass” – grudzień 1940 rok – styczeń 1941 rok

Czołgi Matylda Mk II zadebiutowały na afrykańskim polu walki w grudniu 1940 roku, w czasie operacji „Compass”, czyli brytyjskiej kontrofensywy przeciwko włoskim jednostkom w Libii. Miały wspierać żołnierzy z 4. Dywizji Indyjskiej, uderzając na silnie obsadzone forty Nibeiwa i Tummar.

Natarcie rozpoczęło się 9 grudnia i okazało się całkowitym sukcesem, Brytyjskie maszyny z łatwością zniszczyły 23 włoskie czołgi  lekkie M11/39. Zdobyto około 4 000 jeńców oraz dużą ilość sprzętu wojskowego, Straty w 7. RTR wyniosły zaledwie 10 zabitych i 7 rannych oraz 7 czołgów zniszczonych i 15 uszkodzonych. Równie dobrze Brytyjczykom udało się w czasie ataku na fort Tummar. Tam walczyły czołgi szwadronu „D”, które wspierały żołnierzy z 5. Brygady z 4. Dywizji Indyjskiej. Zdobyto 2 000 jeńców i dużo sprzętu wojskowego.

Po tych zwycięstwach czołgi Matylda Mk II, wspierane przez piechotę hinduską nacierały na Maktilę, położoną na wschód od Siddi Barrani. Miały tam się połączyć z czołgami  z 4. Brygady Pancernej i wspólnie zaatakować Włochów. Jednak z powodu burzy piaskowej ci ostatni mogli uciec. W walkach o Siddi Barrani czołgi Matylda nie uczestniczyły, przechodząc w tym czasie niezbędne naprawy.

4 stycznia 1940 roku czołgi Matylda Mk II prowadziły atak na Bardię, wspierane przez ostrzał z pancerników i żołnierzy z australijskiej 6. Dywizji Piechoty. Włosi mieli tam ponad trzykrotną przewagę w ludziach, jednak mieli bardzo niskie morale. Dlatego też już następnego dnia zostali pokonani. Czołgi Matylda Mk II walczyły tak dobrze, że gen. Mackay, dowódca australijskiej dywizji, stwierdził, ze „jeden taki czołg jest więcej wart od batalionu piechoty”.

Pomimo, że w dalszych bitwach operacji „Compass” czołgi Matylda nie uczestniczyły, to i tak bardzo dobrze zostały ocenione przez Brytyjczyków. Wykazały ponownie swoją bardzo dobrą odporność na ostrzał przeciwnika, oraz całkiem skuteczne uzbrojenie, dające możliwość niszczenia włoskich maszyn z odległości 1 500 metrów. Dlatego też szybko zyskały przydomek „Królowych Pustyni”

 

Czołgi Matylda Mk II przeciwko Afrika Korps – marzec-maj 1941 roku

W lutym 1941 roku do Afryki przybyły pierwsze oddziały niemieckie, dowodzone przez gen. Erwina Rommla. Ten szybko postanowił zaatakować alianckie oddziały, które były wyczerpane operacją „Compass” i mocno osłabione przez wycofanie jednostek na inne teatry wojny. 24 marca rozpoczęły Niemcy, wspierani przez oddziały włoskie, kontrofensywę.

Już 10 kwietnia doszli pod Tobruk, broniony przez australijską 9. Dywizję Piechoty. Wspierały ja 18 czołgów Matylda Mk II z szwadronu „D” 7.RTR. Okopano je po same wieże, przez co były bardzo trudnym przeciwnikiem do pokonania dla niemieckich i włoskich czołgów. 30 kwietnia brytyjskie czołgi zniszczyły 24 maszyny niemieckie, samemu tracąc zaledwie 3.

15 maja Brytyjczycy rozpoczęli operację „Brevity”, której celem było przedarcie się do Tobruku i odblokowanie jego obrońców. Wzięło w niej udział 24 czołgi Matylda Mk II i kilkadziesiąt czołgów szybkich, które wspierały żołnierzy z brytyjskiej 6. Dywizji Piechoty i 22. Brygady Piechoty Gwardii.

Czołgi Matylda Mk II operacja "Compass"

Czołgi Matylda Mk II zadebiutowały na afrykańskim polu walki w grudniu 1940 roku, w czasie operacji „Compass”, czyli brytyjskiej kontrofensywy przeciwko włoskim jednostkom w Libii. zdj. wikipedia.org

 

Pierwsze walki toczyły się o przełęcz Halfaya, obsadzane przez Włochów i niemieckich motocyklistów. Brytyjczycy musieli stoczyć ciężkie boje o to miejsce, jednak udało im się pokonać nieprzyjaciela. Zostało przy tym uszkodzone 7 Matild, jednak bez strat w ludziach.

Następnie natarcie skierowało się na przełęcz Sollum i Fort Capuzzo. Z powodu upałów, dochodzących do 50º C, załogi Matyld dosłownie „gotowały się” w środku i miały problem z celowaniem i obserwacją terenu. W walce z niemieckimi czołgami z 5. pułku Pancernego stracono 5 maszyn, jednak udało się opanować fort.

Podobnie jak rok temu pod Arras, tak i w Afryce czołgi Matylda Mk II musiały zmierzyć się z niemieckimi działami przeciwlotniczymi kal. 88 mm. Zostały dosłownie rozstrzelane tracąc w krótkim czasie 11 maszyn. W następnych kilku dniach zostało zniszczonych jeszcze kilka kolejnych wozów.

 

Czołgi Matylda Mk II w operacji „Battleaxe”

By wzmocnić brytyjskie wojska w Afryce Północnej przed kolejną próbą odblokowania Tobruku – operacji „Battleaxe” do końca maja 1941 roku dotarło transportem morskim 135 czołgów Matylda Mk II. Uzupełniły straty w sprzęcie w 4. i 7. RTR, które w czerwcu weszły one w skład 4. Brygady Pancernej z 7. Dywizji Pancernej.

14 czerwca rozpoczęła się operacja „Battleaxe”, w której uczestniczył XIII Korpus w składzie: 7. Dywizja Pancerna, dysponująca ponad 300 czołgami, hinduska 4. Dywizja Piechoty oraz brytyjska 22. Brygada Piechoty Gwardii. Siły te podzielone były na trzy kolumny.

Część Matyld wspierało hinduską 11. Brygadę Piechoty w jej ataku na przełęcz Halfaya, bronionego przez jeden niemiecki batalion piechoty zmotoryzowanej, wspierany przez włoską artylerię oraz dwa działa przeciwlotnicze kal. 88 mm. W wyniku tych walk Brytyjczycy stracili 11 czołgów Matylda, z czego 7 od ognia 88-em, a pozostałe wpadły na pole minowe.

W rejonie Sollum znajdowało się aż 13 dział przeciwlotniczych kal. 88 mm, które dosłownie strzelały do brytyjskich czołgów jak do kaczek. Zniszczyły w ciągu kilku godzin zniszczyły tu aż 47 czołgów szybkich, a gdy potem wsparły je Matyldy, także one musiały uznać wyższość niemieckich artylerzystów.

Reszta Matyld, wspólnie z 22. Brygadą Gwardii, atakowała Fort Capuzzo, broniony przez Włochów. Tutaj udało się osiągnąć Brytyjczykom sukces i opanować ten cel oraz Wzgórze 208, znajdujące się na południe od przełęczy Halfaya i Sollum.

Czołgi Matylda Mk II operacja "Compass"

Czołgi Matylda Mk II okazały się w latach 1940-41 trudnym przeciwnikem dla niemiecko-włoskich oddziałów. Jedynie słynne armaty przeciwlotnicze ka. 88 mm mogły sobie z nimi poradzić. zdj. ww2live.com

 

Po dwóch dniach walk straty w 4. Brygadzie Pancernej były ogromne. Dość powiedzieć, że pozostało jej jedynie 17 sprawnych Matyld Mk II, z kolei w 7. Brygadzie Pancernej było jedynie 24 czołgi szybkie. Taka niewielka ilość brytyjskich maszyn musiała stoczyć rankiem 16 czerwca bój spotkaniowy z kontratakującymi czołgami niemieckimi. Matyldy zdołały zniszczyć kilka niemieckich czołgów, przy stracie 9 swoich maszyn.

Ostatecznie Brytyjczycy musieli zarządzić odwrót i przegrali tą bitwę. Straty w czołgach Matylda Mk II były ogromne i wyniosły aż 64 maszyny, z czego zdecydowaną większość zniszczyły działa przeciwlotnicze kal. 88 mm. Także czołgi Panzer III z długolufowymi armatami kal. 50 mm mogły pokonać z odległości 500 metrów, jeżeli strzelały w boczny pancerz.

 

Czołgi Matylda Mk II w operacji „Crusader” – listopad 1941

Po zakończeniu operacji „Battleaxe” Brytyjczycy zdali sobie sprawę, że czołgi Matylda Mk II należy wykorzystywać do wsparcia własnej piechoty, a nie do działań manewrowych. Dlatego przeorganizowali jednostki w nie wyposażone. Oba pułki, 4. RTR I 7. RTR zostały wysłane do Wielkiej Brytanii na odpoczynek, gdzie ponownie uzbrojono je w Matyldy Mk. II.

Potem włączono oba te pułki do 32. Brygady Czołgów i jesienią 1941 roku wysłano drogą morską do oblężonego Tobruku, gdzie wsparły brytyjską 70. Dywizję Piechoty i polską Samodzielną Brygadę Strzelców Podhalańskich.

Czołgi Matylda Mk II wzięły też udział w kolejnej próbie odblokowania obrońców Tobruku – operacji „Crusader”, która rozpoczęła się w 18 listopada 1941 roku. Oprócz 32. Brygady Czołgów miały walczyć także maszyny z 1. Brygady Czołgów Armii (8., 42. i 44. RTR), która miała wspierać żołnierzy nowozelandzkiej 4. Brygady Piechoty.

  1. Brygada Czołgów Armii w nocy z 20 na 21 listopada przeprowadziła, razem z piechurami 70. Dywizji Piechoty, atak z rejonu Tobruku na wschód, w celu odblokowania Tobruku. Żołnierze Osi wykorzystywali do niszczenia Matyld „koktajli Mołotowa” oraz ponownie armaty przeciwlotnicze.

22 listopada Matyldy z 2 Szwadronu 42. RTR i 1 Szwadronu 44. RTR opanowały oazę Sidi Omar, położoną na południe od Fortu Capuzzo. Sam Fort Capuzzo zdobyły zaś czołgi z 8. RTR, które wspierały nowozelandzką piechotę.

Dwa dni później czołgi Matylda Mk II oraz Mk III Valentine z 1. Brygady Czołgów Armii, wspólnie z czołgami 7. Dywizji Pancernej oraz żołnierzami hinduskiej 4. Dywizji Piechoty, odpierały skutecznie niemiecki kontratak mający uniemożliwić na celu odrzucenie Aliantów nacierających na Tobruk. Za cenę utraty m.in. 16 Matyld Brytyjczykom udało się opanować sytuację.

Do przełomu w bitwie doszło 26 listopada, kiedy to obrońcy Tobruku przełamali włoskie pozycje i zdołali się połączyć z pozostałymi oddziałami 8. Armii. W tej akcji brało udział około 30 czołgów Matylda Mk II z 4. i 7. RTR, które wspierały własną piechotę. Ostatecznie Aliantom udało się odblokować Tobruk i do początku stycznia wyprzeć przeciwników z całej Cyranejki.

 

Czołgi Matylda Mk II w Afryce Północnej – 1942 rok

  1. Brygada Czołgów Armii (114 czołgów Valentine i 52 czołgów Matylda Mk II) wraz z 32. Brygadą Czołgów (52 czołgi Valentine i 58 czołgi Matylda Mk II) miały wziąć udział w obronie Linii Gazala. Ich zadaniem było przeprowadzanie kontrataków na niemieckie wojska, gdyby te zdołały się przedrzeć.

26 maja 1942 roku obie brygady stoczyły walkę pod Bir el Hamat z włoską 132. Dywizją Pancerną „Ariete”, który zakończył się zwycięstwem Brytyjczyków. Ta potyczka nie miała jednak zbyt dużego znaczenia w ogólnym rozrachunku, ponieważ na innych odcinkach to żołnierze przeciwnika byli górą.

Po przełamaniu brytyjskich pozycji niemieckie czołgi skierowały się do Got el Ualeb, które bronili żołnierze 150. Brygady Piechoty, wspierani przez 8 okopanych po wieże czołgów Matylda Mk II. 30 maja zniszczyły one aż 12 maszyn niemieckich z 5. Pułku Pancernego 21. Dywizji Pancernej, skutecznie odpierając jego atak. Jednak 2 czerwca Brytyjczycy musieli uznać wyższość Niemców i utracili także tą pozycję, tracąc kilka czołgów.

Czołgi Matylda Mk II

Ostatnią bitwą w Afryce Północnej dla czołgów Matylda Mk II była bitwa o El Alamein z października-listopada 1942 roku. Potem zastąpiły je Valentine i Churchill. zdj. pinterest.com

 

W wyniku utraty ogromnej ilości czołgów (prawie 430 maszyn) między 5 a 11 czerwca, Brytyjczycy stracili swą siłę pancerną i musieli zarządzić odwrót. Po raz kolejny miało dojść do walk o Tobruk. W tej bitwie uczestniczyło 62 czołgi Matylda Mk II z 1. Brygady Czołgów Armii i 32. Brygady Czołgów, z czego aż 50 zostało zniszczonych przez wojska niemiecko-włoskie.

1 lipca 1942 roku rozpoczęła się I bitwa o El Alamein. Wzieły w niej udział także czołgi Matylda Mk II. 9 maszyn z 32. Brygady Czołgów próbowały powstrzymać niemiecko-włoskie wojska pod Deir el Shein, gdzie wspierały żołnierzy hinduskiej 18. Brygady z 8. Dywizji Piechoty. W wyniku tych walk Niemcy stracili 18 własnych maszyn, z czego część należy przypisać brytyjskim pancerniakom, jednak ostatecznie opanowali te miejsce. Dwa dni później 1. Brygada Czołgów Armii, wsparta przez 1. Brygadę Pancerną, stoczyła Alam Baoshala walkę z włoską 132. Dywizją Pancerną „Ariete”. Zdołała zadać jej duże straty i powstrzymać natarcie.

W tym czasie Matyldy Mk II były już zastępowane przez Mk III Valentine, uważane za bardziej mobilne. Za to Niemcy w zdobyte maszyny uzbrajali własne oddzialy, które  tamtym czasie miały duże niedostatki sprzętu pancernego. Matyldy oznaczone były jako Panzerkampfwagen Mk II 748 (e).

W bitwie pod Alam el Halfa, która odbyła się na przełomie sierpnia i września, Matyldy pełniły ponownie rolę okopanych po wieżę bunkrów, znakomicie się w tym czując. Podczas drugiej bitwy o El Alamein, która trwała między 23 października a 2 listopada, 12 czołgów Matylda Mk II zostało wyposażonych w trały przeciwminowe i torowały drogę swoim wojskom. Był to właściwie ostatnia bitwa w Afryce Północnej z ich udziałem, ponieważ zastąpiły je Valentine i Churchill.

 

Czołgi Matylda Mk II – podsumowanie

Czołgi Matylda Mk II okazały się dobrymi maszynami do walki z niemieckimi i włoskimi czołgami, które poważnie obawiały się ich armat kal. 40 mm. także ich pancerz był ciężki do pokonania. Jedynie słynne armaty przeciwlotnicze kal. 88 mm mogły łatwo je zniszczyć.

Poważnym problemem Matyld był brak  amunicji odłamkową, co znacznie ograniczało możliwość wspierania własnej piechoty i niszczenia dział przeciwpancernych przeciwnika.

Zalety Gruby pancerz – dochodzący do 78 mm,
Wady słaba mobilność, brak możliwości strzelania z pocisków odłamkowych, pod koniec 1942 roku były już przestarzałe

 

Źródła wiedzy:

  • Wydawnictwo Militaria nr 291: Janusz Ledwoch „Matilda 1939-45”
  • tanks-encyklopedia.com

 

Pozdrawiam i do usłyszenia

Damian Jarzyna Czołgi Świata

Damian Jarzyna
autor bloga

 


Zapisz się na kurs "Najsłynniejsze czołgi świata". W nagrodę otrzymasz gratis Ebooka o broni pancernej z okresu I Wojny Światowej o wartości 20 zł.



 

PS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to proszę

  1. kliknij w przycisk „Lubię to” i
  2. udostępnij go znajomym na Facebooku lub
  3. udostępnij go na forum z tematyki militarnej, np. http://forum.militarium.net, http://www.serwis-militarny.net/forum, http://www.forum.militarni.pl, http://www.historycy.org
  4. skomentuj go poniżej

Znacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga.

Komentarze

Więcej w Wielka Brytania
A12 Matilda Mk II obrazek
A12 Matilda Mk II – brytyjski czołg piechoty z lat 1939-45

Czołg A12 Matilda Mk II był jedynym wozem bojowym, który walczył na wszystkich frontach II wojny światowej. Walczyły w kampanii...

Zamknij