Mk III Valentine – brytyjski czołg piechoty

Mk III Valentine był jednym z najbardziej znanych brytyjskich czołgów piechoty z czasów II wojny światowej. Był kolejną maszyną tego typu po słynnej A12 Matilda Mk II, którą w 1943 roku zastąpił w brytyjskich wojskach. Szybko stał się najpopularniejszym czołgiem piechoty Wielkiej Brytanii – wyprodukowano ponad 8 000 egzemplarzy.

Dziś dowiesz się o jego historii powstania i konstrukcji oraz danych techniczno-taktycznych. Zapraszam do lektury artykułu…

 

Mk III Valentine – geneza powstania

Brytyjski czołg piechoty Mk III Valentine z armata kal. 40 mm

Brytyjskie czołgi Mk III Valentine były następcami słynnych Matyld. W latach 1940-44 wyprodukowano łącznie 8 275 egzemplarzy w różnych wersjach. zdj. wikipedia.org

Na początku 1938 roku brytyjska firma Vickers-Amstrong Ltd. z Newcastle nad Tyne otrzymał propozycję stworzenia własnego czołgu piechoty. Jako, że w połowie lat 30-tych XX wieku ta firma stworzyła czołgi szybkie A9 i A10, postanowiła wykorzystać te doświadczenia do budowy czołgu piechoty.

Przekształceniem czołgu szybkiego A10 w czołg piechoty zajął się Leslie Little, który został głównym konstruktorem w zakładach Vickers po śmierci sir Johna Cardena.

Pierwsze co trzeba było sprawdzić, to czy zawieszenie z czołgu A10 będzie odpowiednie dla nowej maszyny. Dlatego też jeszcze w tym samym roku przeprowadzono próby z dociążonym o 3 tony czołgiem szybkim A10, do masy 16 ton.

Początkowo miano zastosować 3-osobową wieżę, tak, aby dowódca czołgu mógł zajmować się jedynie dowodzeniem. Jednak ze względu na zastosowanie 2-funtowej armaty kal. 40 mm, która mogła być zamontowana jedynie w 2-osobowej wieży, taka musiała być użyta.

Nowa maszyna miała mieć pancerz kadłuba grubości do 65 mm z przodu oraz rozwijać prędkość 24 km/h. W 1940 roku uznano, że pancerz jest słaby dla prawdziwego czołgu piechoty, natomiast prędkość była „bardzo umiarkowana”. Uzbrojenie stanowiła armata 2 pdr QQF Mk IX kal. 40 mm i sprzężony z nią karabin maszynowy Besa kal. 7,92 mm.

Pełnowymiarowa makieta była gotowa 14 marca 1938 roku. Dzięki zapewnieniom zakładów Vickersa, ze w ciągu roku będzie można rozpocząć produkcję wielkoseryjną, oraz że nowa maszyna będzie o 35% mniej pracochłonna od czołgu Matylda, zdecydowano się na rozpoczęciu produkcji.

W lipcu 1939 roku zamówiono 275 egzemplarzy czołgu Mk III Valentine. Prototyp był gotowy w maju 1940 roku, a w lipcu tego samego roku pierwszy czołg produkowany seryjnie. Produkcja nowej maszyny odbywała się w:

  • zakładach Vickers – 1715 egzemplarzy
  • zakładach Metropolitan Cammel Carriage and Wagon Company Co. Ltd. w Birmingham – 2615 egzemplarzy
  • zakładach Birmingham Railway Carriage – 2125 egzemplarzy
  • później także w Kanadzie

 

Mk III Valentine – opis konstrukcji

MK III VALENTINE  – KADŁUB
był stworzony z walcowanych płyt pancernych, utwardzanych powierzchniowo przez nawęglanie. Łączono je za pomocą spawania, nitowania i śrub. Składał się z trzech przedziałów: kierowania z przodu, bojowego w środku. Przedział silnikowy oddzielony był od przedziału bojowego zaporą przeciwogniową.

Grubość pancerza wynosiła:

  • do 65 mm z przodu
  • do 60 mm po bokach
  • do 60 mm z tyłu
  • do 15 mm z góry i z dołu

Z przodu kadłuba, po prawej i lewej stronie od stanowiska kierowcy, znajdowały się dwa prostokątne włazy wejściowe. Pod jego siedzeniem było właz ewakuacyjny. Masa bojowa czołgu Mk III Valentine Mk I wynosiła 15,7 tony.

 

MK III VALENTINE  – WIEŻA

wykonano ją z odlewanych części. w której znajdowało się główne uzbrojenie czołgu – armata kal. 40 mm i sprzężony z nią pojedynczy karabin maszynowy. Znajdowało się tam miejsce dla 2 osób załogi (w wersjach Mk III i Mk V były to 3 osoby).

Na wieży znajdował się prostokątny dwuczęściowy właz wejściowy. Po bokach były umieszczone małe prostokątne (potem okrągłe) otwory do uzupełniania amunicji – można było też z nich prowadzić ogień z broni osobistej.

Obracana była za pomocą silnika elektrycznego lub – w razie awarii – ręcznie. Czas pełnego obrotu wynosił ___ sekund. Na wieży zamontowano zaczep dla przeciwlotniczego karabinu maszynowego.

 

MK III VALENTINE  – PODWOZIE

składało się w każdej gąsienicy z 6 kół jezdnych z bandażami gumowymi (cztery po środku o średnicy 495 mm i po jednym z przodu i z tyłu o średnicy 610 mm). Do tego dochodziło koło napinające z przodu i koło napędowe z tyłu. Górną część gąsienicy podtrzymywały 3 podwójne rolki. Szerokość gąsienicy wynosiła 356 mm.

Zawieszenie czołgu było w typie „slow motion”.  Koła jezdne były połączone trójkami w 2 wózki, pojedyncze duże koło jezdne umocowane zostało na wahaczu, do którego przyłączono jedno małe koło jezdne – drugie było na oddzielnym widelcu połączonym z wahaczem. Oba wózki były amortyzowane niezależnie przez amortyzatory hydrauliczne i sprężyny spiralne.

Brytyjski czołg piechoty Mk III Valentine z armatą kal. 57 mm

Czołgi Mk III Valentine były produkowane w aż 11 różnych wariantach, różniących się zastosowanym silnikiem i uzbrojeniem. zdj. wikipedia.org

 

MK III VALENTINE  – NAPĘD

stanowił 6-cylindrowy, rzędowy czterosuwowy, gaźnikowy, chłodzony cieczą silnik AEC A 189 o mocy 135 KM przy 1 900 obr/min. Pozwalał on na osiąganie prędkości maksymalnej 24 km/h podczas jazdy po drogach i 18 km/h przy jeździe w terenie.

Wersje Mk II i Mk III posiadały 6-cylindrowy, rzędowy, bezsprężarkowy, chłodzony cieczą silnik wysokoprężny AEC A 190 o mocy 131 KM przy 1 800 obr/min.

Od wersji Mk IV montowano 6-cylindrowe, rzędowe, dwusuwowe, chłodzone powietrzem silniki wysokoprężne GMC 6-71 Model 6004 o mocy 130 KM przy 2 000 obr/min.

Łączna pojemność zbiorników paliwa w czołgach z silnikiem AEC wynosiła 145 litrów + 25 litrów w zbiorniku stałego ciśnienia. W czołgach z silnikiem GMC było to 165 litrów + 25 litrów w zbiorniku stałego ciśnienia. Do tego na zewnątrz montowano dodatkowy, odrzucany zbiornik paliwa o pojemności 135 litrów.

Zużycie paliwa w czasie jazdy po drogach wynosiło 75 litrów na 100 kilometrów, a w czasie jazdy w terenie – nawet 210 litrów na 100 kilometrów. Pozwalało to na przejechanie ___ kilometrów podczas jazdy po drodze i ____ kilometrów podczas jazdy w terenie.

Czołgi z silnikiem AEC miały skrzynie biegów z 4 przełożeniami do jazdy do przodu i jeden do jazdy wstecznej. Czołgi z silnikiem GMC miały skrzynie biegów z 5 biegami do jazdy do przodu i jeden do jazdy do tyłu.

 

MK III VALENTINE – UZBROJENIE

stanowiła, w zależności od wersji czołgu

  • wersje Mk I-VII – półautomatyczna armata QQF IX lub X o długości L/50 kal. 40 mm. Kąt uniesienia armaty wynosił od -15° do +20°. Załoga mogła oddać 20 strzałów na minutę
  • wersje Mk III CS i Mk V CS –  haubica QQF Mk I lub Mk I A o długości L/25 i kal. 76,2 mm. Zasięg skutecznego ognia wynosił do 900-1400 metrów
  • wersje Mk VIII-IX – armata QQF Mk III o długości L/49,6 kal. 57 mm z zamkiem klinowym. Kąt uniesienia armaty wynosił od -8º do +17º. Załoga mogła oddać do 12 strzałów na minutę
  • wersja Mk X – armata QQF Mk V o długości L/50 kal. 57 mm
  • wersja Mk XI – armata QQF Mk V o długości L/36,5 kal. 75 mm. Kąt uniesienia armaty wynosił od -12,5º do +20º.  Załoga mogła oddać 20 pocisków na minutę

Stosowano kilka rodzajów pocisków:

Kaliber

pocisku

Rodzaj

pocisku

Masa

pocisku

Prędkość początkowa pocisku

Przebijalność na 450 metrów pod kątem 30°

40 mm

AP

0,92 kg

848 m/s

57 mm

40 mm

APCB

0,91 kg

809 m/s

60 mm

57 mm

AP

2,75 kg

848 m/s

81 mm

57 mm

AP

2,75 kg

898 m/s

83 mm

75 mm

AP

6,79 kg

615 m/s

68 mm

75 mm

HE

6,33 kg

615 m/s

Oznaczenia:  AP – przeciwpancerny; APCBC – przeciwpancerny podkalibrowy z czepcem balistycznym; HE – odłamkowy

Do obrony przed piechotą przeciwnika służył pojedynczy karabin maszynowy Besa Mk II kal. 7,62 mm o szybkostrzelności do 850 strzałów na minutę.. Była to brytyjska licencyjna wersja czechosłowackiego kar. masz. ZB 53 wz. 37. Czołgi produkowane w Kanadzie były uzbrojone w amerykański karabin maszynowy M1919 kal. 7,62 mm.

Mk III Valentine z armatą kal. 75 mm

Czołgi Mk III Valentine były uzbrojone, w zależności od wersji, w armaty kal. 40 mm lub kal. 57 mm lub kal. 75 mm. zdj. wikipedia.org

 

Załoga posiadała także do obrony osobistej np. pistolety maszynowe M1 Thompson kal. 11,43 mm i granaty ręczne. Do tego dochodził karabin maszynowy Bren kal. 7,7 mm, który można było zamocować na podstawie na wieży i strzelać nim do samolotów przeciwnika – zapas amunicji 600 naboi.

Zapas amunicji do armaty kal. 40 mm wynosił  60-62 pocisków. Zapas amunicji  do armaty kal. 57 mm wynosił 53 pociski. Zapas amunicji do armaty kal. 75 mm wynosił 46 pocisków. Zapas amunicji do karabinu maszynowego wynosił – 3150 szt. dla kar. masz. Besa lub 3 500 szt. dla kar. masz. M1919 kal. 7,62 mm.

Dodatkową ochronę w czołgach wersji Mk I-VII zapewniała wyrzutnia granatów dymnych i odłamkowych kal. 50,8 mm, umieszczona z prawej strony wieży. W pozostałych wersjach były to dwie wyrzutnie granatów dymnych i odłamkowych, o kal. 101,6 mm.

 

MK III VALENTINE – ZAŁOGA

składała się z 3 osób (wersje Mk. I, Mk. II, Mk. IV, Mk VI-XI) lub z 4 osób (wersje Mk III i Mk. V).
Kierowca miał swoje stanowisko z przodu kadłuba, centralnie. Do obserwacji terenu miał do dyspozycji otwór z pancerną wkładką oraz dwa peryskopy Vickers Mk I, potem zmienione na peryskopy odwracalne Mk IV (które były licencjonowanymi peryskopami polskiego kapitana Gundlacha, użytymi także w czołgach 7TP).

W wieży znajdowały się stanowiska pozostałych członków załogi – celowniczego i dowódcy (w wersjach Mk III i Mk V także ładowniczego). Celowniczy siedział z lewej strony działa. Gdy obsługiwał armatę kal. 40 mm do swojej dyspozycji miał jednoobiektywowy celownik teleskopowy No. 24B Mk I o 1,9-krotnym powiększeniu i zakresem widoczności 21º. Celownik był wyskalowany na odległość do 4 000 metrów. Dla armaty kal. 57 mm używał celownika teleskopowego No. 39B Mk I lub No. 33 Mk II. Dla armaty kal. 75 mm używał celownika No. 50x3L Mk I.

Centralnie z tyłu wieży miał swoje stanowisko dowódca czołgu, pełniący też służbę jako ładowniczy. Obserwował pole walki za pomocą peryskopu Vickers No 1/C lub peryskopu odwracalnego Mk IV. W wersjach z dodatkowym ładowniczym, ten ostatni siedział z prawej strony działa także mógł obserwować pole walki przez peryskop..

 

MK III VALENTINE – WYPOSAŻENIE RADIOWE

składało się z radiostacji No. 11 z pojedynczą anteną, potem zmienioną na radiostację No. 19 Mk II z podwójną anteną. Zasięg radiostacji wynosił 1,5 kilometra przy użyciu fonii i 15 kilometrów przy użyciu klucza. Do komunikacji między załogantami używano systemu łączności wewnętrznej Tannoy, wewnętrznej sygnalizacji świetlnej i systemu łączności dźwiękowej.

 

 

Mk III Valentine – wersje rozwojowe

MK III VALENTINE MK I

Produkcję rozpoczęto latem 1940 roku. Z fabryk wyjechało 350 egzemplarzy tej wersji. Opis tej wersji podałem powyżej.

 

MK III VALENTINE MK II

W tej wersji zmieniono silnik na wysokoprężny AEC A 190 o mocy 131 KM. Zwiększono zapas paliwa o 135 litrów poprzez dodanie zewnętrznego odrzucanego zbiornika, umieszczonego na lewym błotniku. Późniejsze serie produkcyjne posiadały dodatkowy mały właz z lewej strony wieży.

Wyjście radiostacji No. 19 było montowane na zewnątrz, na specjalnym zaczepie z tyłu wieży. Na błotnikach dodano zasobniki na części zapasowe i wyposażenie. Czołgi przeznaczone do walk na pustyni wyposażono w dodatkowe osłony przeciwpiaskowe. Uzbrojenie pozostało takie samo. Masa bojowa wzrosła do 16,5 tony

W latach 1940-41 wyprodukowano około 700 egzemplarzy tej wersji. Były używane na froncie do listopada 1941 roku.

 

MK III VALENTINE MK III

W tej wersji zamontowano trzyosobową wieżę. Armatę umieszczono w nowym jarzmie, przesuwając o 20 cm do przodu armatę., a z tyłu wieży zamontowano przeciwwagę. Przesunięto właz na wieży do tyłu i był teraz okrągły i dwuczęściowy. Zmniejszono grubość pancerza wanny kadłuba z 60 mm do 50 mm. Masa bojowa wzrosła 16,7 tony.

Produkcję seryjną rozpoczęto 13 kwietnia 1942 roku. Niewielką część czołgów przezbrojono w haubicę QQF Mk I kal. 76,2 mm i oznaczono je jako Valentine III CS.

 

MK III VALENTINE MK IV

W tej wersji dalej była wieża dwuosobowa. Zmieniono silnik na wysokoprężny GMC 6-71 6004 o mocy 138 KM pochodzenia amerykańskiego. Pewna ilość maszyn otrzymała też nową transmisję. Masa bojowa zmalała do 16,5 tony.

 

MK III VALENTINE MK V

W tej wersji była już ponownie trzyosobowa, jak w wersji Mk III, za to silnik był taki sam jak w wersji Mk IV, czyli amerykański GMC 6-71 6004 o mocy 138 KM. Część pojazdów została uzbrojona w haubicę QQF Mk I kal. 76,2 mm, oznaczone jako Valentine Mk III CS. Masa bojowa wzrosła do 16,7 tony.

 

MK III VALENTINE MK VI

Była to pierwsza wersja czołgu, którą produkowali Kanadyjczycy. Były to maszyny w wersji Mk II, nieznacznie zmodyfikowane w celu dostosowania do amerykańsko-kanadyjskich norm produkcyjnych. Nowe były amortyzatory Newton&Bennet.  W niektórych czołgach wymieniono karabiny maszynowe Besa na amerykańskie Browning M1919A4 kal. 7,62 mm. Masa bojowa została zmniejszona do 16,5 tony.

 

MK III VALENTINE MK VII

Także ta wersja była produkowana w Kanadzie. Nieznacznie zmodyfikowana w stosunku do wersji Mk VI. Nowa była radiostacja, wszystkie czołgi miały już zamontowane amerykańskie karabiny maszynowe Browning M1919 kal. 7,62 mm. Przednia część kadłuba była odlewana. Wersja Valentine Mk VIIA miała ulepszone gąsienice, dodatkowy zbiornik paliwa i osłony reflektorów. Masa bojowa wzrosła do 16,6 tony.

Mk III Valentine z 3 osobową wieżą

Większość czołgów Mk III Valentine została wyprodukowana w Wielkiej Brytanii. Część jednak zmontowano także w Kanadzie. zdj. wikipedia.org

 

MK III VALENTINE MK VIII

Największą zmianą było zamontowanie w czołgu armaty QQF Mk III kal. 57 mm w odlewanym jarzmie. W związku z większymi wymiarami armaty, zmniejszono liczbę osób w niej przebywających do dwóch. Dodano drugi właz na wieży, dla każdego z załogantów. Masa bojowa wzrosła do 17,2 tony.

Ta wersja została pozbawiona karabinu maszynowego w wieży, co bardzo ograniczyło możliwość obrony przed nieprzyjacielską piechotą. Dlatego już w jednostkach frontowych montowano kar. masz. Browning M1919 kal. 7,62 mm nad armatą i używano z wnętrza czołgu.

 

MK III VALENTINE MK IX

Uzbrojenie ponownie stanowiła armata kal. 57 mm. Zmieniono silnik na wysokoprężny GMC 6-71 4006 o mocy 165 KM przy 2 000 obr/min. Masa bojowa wynosiła 17,2 tony.

Wyprodukowano 300 egzemplarzy.

 

MK III VALENTINE MK X

Była to ulepszona wersja Mk IX. Otrzymała zmodyfikowaną wieżę z karabinem maszynowym Besa kal. 7,62 mm. Trzeba było przez to zmniejszyć zapas amunicji o 9 pocisków. Masa bojowa wynosiła 17,2 tony.

 

MK III VALENTINE MK XI

Ostatnia wersja czołgu. Zmieniono w niej uzbrojenie główne, którym teraz była armata QQF Mk V kal. 75 mm. Masa bojowa wzrosła do 18 ton. Produkcja trwała od grudnia 1943 roku do połowy kwietnia 1944 roku.

 

Mk III Valentine – inne pojazdy

Podwozie czołgu Mk III Valentine posłużyło jako podstawa dla wielu innych pojazdów. Oto niektóre z nich:

  • Archer – brytyjski niszczyciel czołgów, uzbrojony w doskonałą 17-funtową armatę przeciwpancerną kal. 76,2 mm
  • Bishop – brytyjskie działo samobieżne uzbrojone w 25-funtową haubicoarmatę kal. 87,6 mm

 

 

Mk III Valentine – dane techniczno-taktyczne

Produkcja lata 1940-44
Ilość 8275 egzemplarzy
Załoga 4 osoby (wersje Mk III i Mk V)

lub 3 osoby (pozostałe wersje)

 

Masa Mk I: 15,7 tony

Mk II, Mk IV i Mk VI: 16,5 tony

Mk III i Mk V: 16,7 tony

Mk VII: 16,6 tony

Mk VIII-X: 17,2 tony

Mk XI: 18 ton

Nacisk na grunt Mk II, Mk IV i Mk VI: 0,68 kg/cm²
Wymiary Długość z armatą: 5,41 m (Mk I-II, Mk IV-V i Mk VII) lub 5,56 m (Mk III i Mk V) lub 6,325 m (Mk VIII-X) lub 6,345 m (Mk XI)

Szerokość: 2,63 m

Wysokość: 2,58 m (Mk III i Mk V) lub 2,27 m (pozostałe)

Prześwit 221 cm
Napęd wersja Mk I: 6-cylindrowy, rzędowy czterosuwowy, gaźnikowy, chłodzony cieczą silnik AEC A 189 o mocy 135 KM przy 1 900 obr/min.

Wersje Mk II i Mk III: 6-cylindrowy, rzędowy, bezsprężarkowy, chłodzony cieczą silnik wysokoprężny AEC A 190 o mocy 131 KM przy 1 800 obr/min.

Od wersji Mk IV: 6-cylindrowy, rzędowy, dwusuwowy, chłodzony powietrzem silnik wysokoprężny GMC 6-71 Model 6004 o mocy 130 KM przy 2 000 obr/min.

Moc jednostkowa Mk I: 7,9 KM/t

Mk II-III i Mk V: 7,7 KM/t

Mk IV i Mk VI-VII: 8,1 KM/t

Mk VIII-X: 7,56 KM/t

Mk XI: 9,6 KM/t

Pojemność zbiorników Mk I-III: 170 litrów

Mk IV-XI: 190 litrów

wszystkie wersje miały dodatkowy zewnętrzny zbiornik o pojemności 135 litrów

Spalanie na 100 km Droga:

?

Teren:

?

Prędkość Droga:

24 km/h

Teren:

18 km/h

Zasięg Droga:

Mk I: 112 kilometrów

Mk II-VIII: 176 kilometrów

Mk IX-XI: 225 kilometrów

Teren:

?

 

Uzbrojenie Mk I-VII: półautomatyczna armata 2pdr QQF Mk IX lub X L/50 kal. 40 mm

Mk VIII-X: armata 6 pdr QQF III lub V L/49,6 kal. 57 mm

Mk XI: armata QQF Mk V L/36,5 kal. 75 mm

+ 1x km Besa lub M1919 kal. 7,62 mm

+1x plot km Bren kal. 7,7 mm

Pancerz kadłuba Przód: do 65 mm Boki i tył: do 60 mm góra i dół: do 15 mm
Pancerz wieży Przód: 60 mm Boki: 60 mm Tył: 60 mm Góra: 15 mm
Pokonywane przeszkody Wzniesienia: 32º

ściana pionowa: 82 cm

brody: 90 cm

rowy i okopy: 227 cm

Źródła wiedzy:

  1. Wydawnictwo Militaria nr 331: Janusz Ledwoch „Mk III Valentine”
  2. tanks-encyklopedia.com
  3. Andrzej Zasieczny „Czołgi II wojny światowej”

 

Pozdrawiam Serdecznie

Damian Jarzyna Czołgi Świata

Damian Jarzyna
autor bloga

 


Zapisz się na kurs "Najsłynniejsze czołgi świata". W nagrodę otrzymasz gratis Ebooka o broni pancernej z okresu I Wojny Światowej o wartości 20 zł.



 

PS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to proszę

  1. kliknij w przycisk „Lubię to” i
  2. udostępnij go znajomym na Facebooku lub
  3. udostępnij go na forum z tematyki militarnej, np. http://forum.militarium.net, http://www.serwis-militarny.net/forum, http://www.forum.militarni.pl, http://www.historycy.org
  4. skomentuj go poniżej

Znacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga.

 

 

Komentarze

Get an awesome embedded message box!
Więcej w Wielka Brytania
Czołgi Matilda w Nowei Gwinei - grudzień 1943
Czołgi Matilda Mk II na frontach II wojny światowej cz. II

Witam Cię w kolejnym artykule o brytyjskiej broni pancernej. W poprzednich dwóch artykułach pisałem o historii powstania czołgi Matilda, jej...

Zamknij