Czołgi IS-2 na polu walki - Damian Jarzyna - Czołgi świata
Pages Menu
TwitterFacebook
Categories Menu

Posted by on Cze 18, 2017 in ZSRR |

Czołgi IS-2 na polu walki

Czołgi IS-2 na polu walki

Czołgi IS-2 trafiały od lutego 1944 roku do radzieckich pułków czołgów ciężkich. Miały one za zadanie przełamywać szczególnie silnie bronione niemieckie linie fortyfikacyjne, torując drogę innym jednostkom. Stanowiły także wyposażenie polskich 4. i 5. Pułków Czołgów Ciężkich, walczących w Ludowym Wojsku Polskim w latach 1944-45.

Czołgi IS-2 w 1944 roku

W lutym 1944 roku rozpoczęto w Armii Czerwonej tworzyć pułki czołgów ciężkich wyposażonych w 21 czołgów IS-2. Jeszcze w czasie ich formowania nadano im oznaczenie „Gwardyjskie”. zdj. warlordgames.com

 

Czołgi IS-2 – organizacja jednostek

W lutym 1944 roku rozpoczęto w Armii Czerwonej tworzyć pułki czołgów ciężkich wyposażonych w czołgi IS-2. Jeszcze w czasie ich formowania nadano im oznaczenie „Gwardyjskie”. Oto co wchodziło w w skład takich pułków:

  • dowództwo pułku – 4 czołgi IS-2
  • 1. kompania czołgów ciężkich – 5 czołgów IS-2
  • 2. kompania czołgów ciężkich – 5 czołgów IS-2
  • 3. kompania czołgów ciężkich – 5 czołgów IS-2
  • 4. kompania czołgów ciężkich – 5 czołgów IS-2
  • kompania ciężkich karabinów maszynowych
  • bateria artylerii przeciwlotniczej
  • kompania remontowa
  • pluton inżynieryjny
  • pluton logistyczny
  • punkt sanitarny

Razem było to 24 czołgi IS-2 i 375 żołnierzy. Tylko niewielka część czołgistów zasilających te jednostki miało wcześniej styczność z czołgami ciężkimi. Załogi przychodziły do jednostki przeważnie prosto ze szkół wojsk pancernych.

W grudniu 1944 roku Rosjanie rozpoczęli tworzenie brygad czołgów ciężkich, składających się z:

  • 1 pułku czołgów ciężkich – 21 czołgów IS-2
  • 2 pułku czołgów ciężkich – 21 czołgów IS-2
  • 3 pułku czołgów ciężkich – 21 czołgów IS-2
  • zmotoryzowanego batalionu karabinów maszynowych
  • innych jednostek wsparcia i logistyki

W sumie miało to być 1 666 żołnierzy, 65 czołgów ciężkich IS-2, 3 działa samobieżne SU-76, 19 transporterów opancerzonych i 3 samochody pancerne. Utworzono pięć takich brygad.

 

Czołgi IS-85 na froncie

Jako pierwsze zostały sformowane 1., 29. i 58. Pułk Czołgów Ciężkich Gwardii, które podporządkowano dowódcy 1. Armii Gwardyjskiej. Miały one wziąć udział w radzieckiej ofensywie  proskurowsko-czerniowieckiej. Kolejne czołgi IS-85 otrzymały 8. i 13. Pułk Czołgów Ciężkich Gwardii i skierowano je do 2. Armii Pancernej Gwardii, gdzie miały odpierać niemiecką kontrofensywę w rejonie Korsunia.

Czołgi IS-2 w Prusach Wschodnich -1944-rok

Kolumna radzieckich czołgów IS-2 z 1 Frontu Białoruskiego przejeżdża przez Prusy Wschodnie. zdj. ww2today.com

 

Jako jeden z pierwszych do walki wkroczyły czołgi IS-85 z 13. Pułku Czołgów Ciężkich Gwardii, który 15 lutego 1944 roku wsparł 109. Brygadę Pancerną w jej ataku na wieś Łysankę. Rosjanie w ciężkich walkach stracili 5 IS-ów i zdobyli wieś dopiero drugiego dnia ofensywy, przejmując około 20 czołgów (15 Panter, kilka Pzkpfw IV i kilka Stug III), porzuconych przez Niemców z powodu braku paliwa.

5 marca pozostałe 15 czołgów IS-85 z 13. Pułku wspierało 50. Brygadę Pancerną w jej ataku na Humań. W wyniku tych walk utracono kolejne pięć maszyn od ognia armat przeciwlotniczych kal. 88 mm, a kilka dostało awarii.

Do pierwszych walk radzieckich czołgów IS-85 ze słynnymi niemieckimi czołgami Tygrys doszło 4 marca 1944 roku w czasie operacji proskurowsko-czerniowieckiej. Pod Starokonstantinowem na Ukrainie walczyły ze sobą czołgi z radzieckiego 1. Pułku Czołgów Ciężkich Gwardii z niemieckim 503. Batalionem Czołgów Ciężkich. W ich wyniku Rosjanie utracili bezpowrotnie jeden czołg i trzy uszkodzone. Niemcy mieli dwa uszkodzone maszyny. 16 marca doszło do kolejnych walk z Tygrysami, które z zasadzki zniszczyły dwie radzieckie maszyny.

Pod koniec II wojny światowej jeszcze około 40 czołgów IS-85 uczestniczyło w walkach. Dopiero w kwietniu 1945 roku zostały wycofane ze służby z powodu zużycia – każdy z nich miał przebieg ponad 2 000 kilometrów.

 

Czołgi IS-2 na froncie w 1944 roku

Na początku maja 1944 roku zostały sformowane 26. i 27. Samodzielny Pułk Czołgów Ciężkich Gwardii i wysłane na front pod Leningradem. 31. Pułk Czołgów Ciężkich toczył ciężkie walki z kolei nad Narwią, gdzie teren był lesisty i bagnisty, a Niemcy mieli silnie ufortyfikowane pozycje obronne. W ciągu 10 dni (od 10 do 20 czerwca) czołgi IS-2 zdobyły miasto Wyborg, za co 31. Pułk Cz.Ciężkich otrzymał honorową nazwę „Wyborski”. W ciągu następnych 11 dni pułk przebył kolejne 110 kilometrów, średnio 10 kilometrów dziennie w ciężkich walkach.

W tym samym czasie w rejonie przyległym do Bałtyku walczyły: 3., 15., 26., 27., 32., 35., 64., 75., 76. i 81. Pułk Czołgów Ciężkich Gwardii. Walki w tym grząskim i bagnistym terenie były bardzo ciężkie, nierzadko Rosjanie musieli wyciągać swoje czołgi IS-2, które ugrzęzły w błocie.

Duże straty w czołgach Rosjanie ponosili od pól minowych, często kładzionych przez niemieckich saperów. W październiku, w ciągu zaledwie 10 dni, 35. Pułk stracił na minach dziewięć maszyn (osiem udało się później naprawić w polowych warsztatach remontowych). Z kolei 31. Pułk w okresie od 17 do 26 września stracił na minach 13 czołgów IS-2, a dalsze 6 zniszczone zostały strzałami z Panzerpatrone.

Czołgi IS-2

Bardzo rzadko dochodziło do bezpośrednich walk między radzieckimi czołgami IS-2 a niemieckimi Tygrysami. W ciągu całej II wojny światowej było to kilkanaście potyczek. zdj. pinterest.com

Podczas walk o Tallin, w okresie 17-24 września, czołgi IS-2 z 26. Samodzielnego Pułku Czołgów Ciężkich Gwardii przebyły 620 kilometrów, niszcząc po drodze 3 czołgi przeciwnika oraz siedem baterii artylerii i osiem baterii moździerzy. Straty własne wyniosły trzy czołgi zniszczone i 10 uszkodzonych, z czego 4 wymagały kapitalnego remontu.

Jeszcze cięższe walki toczyły się w Prusach Wschodnich, gdzie Niemcy od dłuższego czasu przygotowywali się do obrony. W skład ich linii obronnych wchodziły betonowe bunkry i specjalnie przygotowane wiejskie domy. Niemieckie czołgi i działa przeciwpancerne były dobrze okopane i zakamuflowane. Załogi Tygrysów podpuszczały czołgi IS-2 na odległość 800-1200 metrów i otwierały celny ogień, niszcząc wiele radzieckich maszyn.

 

Czołgi IS-2 na froncie – 1945 rok

W czasie operacji wiślańsko-odrzańskiej, w dniach 14-31 stycznia 1945 roku, czołgi IS-2 z 80. Samodzielnego Pułku Czołgów Ciężkich Gwardii zniszczyły 19 czołgów i dział samobieżnych, 15 gniazd karabinów maszynowych, 41 dział, 10 moździerzy i 12 punktów umocnionych. Strat własnych brak.

  1. Samodzielny Pułk Czołgów Ciężkich w czasie operacji wiślańsko-odrzańskiej już w pierwszym dniu walk, 14 stycznia, przełamał pierwszą i drugą linię obrony niemieckiej 9. Armii, wdzierając się na głębokość 22 kilometrów. Wykorzystując ten sukces, w ciągu następnych czterech dni przebył 120 kilometrów. 29 stycznia 33. Pułk wraz z jednostkami 69. Armii wkroczył na teren III Rzeszy. 3 lutego dotarł do Odry w rejonie Frankfurtu nad Odrą. Straty w ciągu całej tej operacji wyniosły zaledwie trzy czołgi IS-2.

15 lutego 1945 roku czołgi IS-2 z 81. Pułku Czołgów Ciężkich Gwardii wspierały 144. Dywizję Strzelecką w jej ataku w rejonie Nemritten. W czasie opanowywania miejscowości udało się radzieckim załogom zniszczyć dwa niemieckie czołgi, cztery działa oraz baterię artylerii z obsługą. Straty własne wyniosły jeden IS-2 zniszczony i trzy uszkodzone.

Następnego dnia Pułk brał udział w źle dowodzonym ataku na Kukehnen. Dowódca 144. Dywizji wydał rozkaz natarcia bez wsparcia artylerii, mając nadzieję, że czołgi ciężkie same sobie poradzą. Pułk dostał się pod silny ogień krzyżowy, tracąc kilkanaście uszkodzonych lub zniszczonych maszyn. W następnych dniach 81. Pułk naprawiał swoje czołgi, których zostało mu 15, z czego tylko siedem sprawnych. 19. lutego wspierał atak 120. Brygady Pancernej na Albenlauk, które szybko zostało zdobyte.

W czasie walk w Prusach Wschodnich 81. Pułk Czołgów Ciężkich Gwardii zniszczył cztery czołgi, cztery transportery opancerzone, 19 stanowisk karabinów maszynowych i skład amunicji oraz zdobył jedno działo szturmowe StuG III. Straty własne wyniosły pięć czołgów zniszczonych i 16 uszkodzonych, szesnastu zabitych oraz 25 rannych.

Pod koniec wojny wszystkim korpusom pancernym przydzielano pułk czołgów ciężkich, który miał torować drogę w czasie przełamywania umocnionych obszarów miejskich w Niemczech i w Prusach Wschodnich.

 

Czołgi IS-2 w Bitwie o Berlin – kwiecień 1945 roku

Podczas walk o niemiecką stolicę czołgi IS-2 i działa samobieżne służyły jako artyleria przełamania, niszcząc ogniem ze swoich armat budynki zamienione przez Niemców w umocnione pozycje obronne. Radzieckie załogi często musiały kilka razy w ciągu dnia uzupełniać amunicję, tak ciężki walki się toczyły.

Straty w sprzęcie pancernym w czasie bitwy o Berlin były ogromne. W okresie od 16 kwietnia do 2 maja 7. Gwardyjska Brygada Pancerna straciła 39 zniszczonych czołgów IS-2 i 28 uszkodzonych. Straty w ludziach wyniosły 131 zabitych i 266 rannych. Rosjanom udało się w tym czasie zniszczyć 35 niemieckich czołgów i dział samobieżnych, 27 dział polowych, 17 bunkrów i zabić około 800 żołnierzy. Zdobyto przy tym 3 czołgi, 10 armat przeciwlotniczych, 82 samoloty, 57 lokomotyw, wziąć 200 jeńców. Udało się opanować 5 miasteczek i 46 wsi oraz wyzwolić 3 obozy koncentracyjne.

Czołg IS-2 w bitwie o Berlin - kwiecień 1945

Podczas walk o Berlin czołgi IS-2 służyły jako artyleria przełamania, niszcząc budynki zamienione przez Niemców w umocnione pozycje obronne. Szczególnie duże straty poniosły od ręcznych granatników przeciwpancernych z amunicją kumulacyjną. zdj tanks-encyklopedia.com

 

  1. Brygada Czołgów Ciężkich z kolei zniszczyła 28 czołgów i dział samobieżnych, 84 działa polowe, 19 baterii artylerii, 16 baterii dział przeciwlotniczych, 52 ciężarówki, 246 stanowisk karabinów maszynowych, 950 moździerzy i zadała straty w ludziach na poziomie 3 500 żołnierzy. Zdobyto 5 czołgów, 900 samolotów i wzięto 8 000 jeńców. Straty własne wyniosły 30 czołgów zniszczonych i 41 uszkodzonych. Straty w ludziach to 122 zabitych i 221 rannych.

 

Czołgi IS-2 w innych krajach

Czołgi IS-2 służyły też w jednostkach Ludowego Wojska Polskiego. W czasie II wojny światowej utworzono 4. i 5. Pułk Czołgów Ciężkich, które posiadały łącznie 71 czołgów IS-2. Pod koniec wojny zaczęto formowanie 6. i 7. Pułku, ale koniec działań wojennych pokrzyżował te plany. Polska zachowała 26 czołgów, pozostałe trzeba było oddać. Po wojnie trafiły one do 7. Pułku Czołgów Ciężkich.

Podczas walk na Pomorzu 4. Pułk Czołgów Ciężkich wspierał oddziały 1. Armii Wojska Polskiego. W tym czasie zniszczył 31 czołgów niemieckich, przy stracie 14 własnych maszyn. Zarówno 4. jak i 5. Pułk wzięły udział w bitwie o Berlin.

 

Czołgi IS-2 po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej czołgi IS-2 pozostały na wyposażeniu Armii Czerwonej. Rosjanie byli zadowoleni ze swoich maszyn i aby móc dalej z nich korzystać, zdecydowali o ich modernizacji. Ulepszone czołgi, oznaczone jako IS-2M służyły w radzieckiej, a potem w rosyjskiej armii aż do 1995 roku!

Na początku lat 50. niewielka ilość czołgów IS-2 została przekazana chińskim „ochotnikom”, walczącym w tym czasie w wojnie w Korei. Pod koniec walk Chińczycy posiadali jeszcze 38 maszyn tego typu, jednak brak jest wiadomości na temat ich użycia.

Na początku lat 60. Kuba otrzymała pewną ilość czołgów IS-2, w które uzbrojono dwa pułki. Stanowiły one wyposażenie kubańskich sił obrony wybrzeża. Także w tym samym czasie do Korei Północnej dostarczono pewną ilość tych maszyn. Uzbrojono w nie po jednym pułku czołgów ciężkich w każdej z dwóch utworzonych właśnie dwóch dywizji pancernych.

 

Czołgi IS-1 i IS-2 – podsumowanie

Pierwsze walki z udziałem czołgów IS-85 wykazały ich niedostateczną siłę ognia i opancerzenie, aby toczyć równorzędną walkę z niemieckimi czołgami ciężkimi. Dlatego Główny Urząd Uzbrojenia zalecił zmianę ukształtowania pancerza przedniego, jego pogrubienie i wzmocnienie siły ognia.

Czołgi IS-2 okazały się dużo lepszą bronią w walce z niemieckimi czołgami ciężkimi – ich pociski kal. 122 mm miały dużo lepszą przebijalność pancerza, w porównaniu do pocisków kal. 85 mm. Także pociski odłamkowo-burzące bardzo dobrze radziły sobie z niszczeniem niemieckich czołgów. Jednak niezbyt często dochodziło do starć czołgów Tygrys z IS-ami – jedynie 10 razy w ciągu całej wojny. Toczyły się one ze zmiennym szczęściem.

Czołg IS-2 -Berlin 1945

Armata kal. 122 mm bardzo dobrze radziła sobie z niszczeniem betonowych bunkrów, z którymi nie radziły sobie armaty kal. 85 mm. Podobnie było z niszczeniem grubych murów kamienic. zdj. tanks-encyklopedia.com

 

Zapas amunicji wystarczał na jeden dzień walk. Celownik był kiepskiej jakości, co znacznie utrudniało prowadzenie ognia na większe dystanse. Szybkostrzelność to zaledwie 2-3 strzały na minutę. Odlewany pancerz mógł być przebity przez pociski kal. 88 mm z odległości 800-1000 metrów, głównie z powodu słabej jakości – mała gęstość, bański powietrza. Niemniej jednak walki na froncie wschodnim pokazały, że Niemcy boją się radzieckich czołgów ciężkich IS-2 i w czasie kontrataków omijają ich pozycje z daleka.

Armata kal. 122 mm bardzo dobrze radziła sobie z niszczeniem betonowych bunkrów, z którymi nie radziły sobie armaty kal. 85 mm. Podobnie było z niszczeniem grubych murów kamienic.

Największym zagrożeniem dla czołgów IS-2 były jednostki niemieckiej piechoty wyposażone w ręczne wyrzutnie typu Panzerfaust, Panzerschreck czy Faustpatrone. Ich pociski kumulacyjne siały prawdziwe spustoszenie w radzieckim sprzęcie pancernym. Aż 70% radzieckich strat w walkach miejskich to skutek właśnie takich pocisków.

Dlatego w czasie ataku każdy czołg IS-2 miał do swojej ochrony pięciu piechurów, uzbrojonych w broń maszynową. W czasie przemarszów siedzieli oni na pojeździe, by zeskakiwać z niego po zauważeniu niemieckich jednostek uzbrojonych w granatniki przeciwpancerne.

Dodatkową obroną przed tym zagrożeniem było montowanie osłon przeciwko ładunkom kumulacyjnym. Były one montowane w warsztatach polowych z siatek metalowych, blachy czy drutu kolczastego. Łatwo jednak taka ochrona ulegała uszkodzeniom przy wybuchach pocisków lub odrywały się w ciasnych uliczkach.

 

Czołgi IS-2 – zalety i wady

Zalety potężne uzbrojenie, znakomite możliwości niszczenia bunkrów
Wady pancerz kiepskiej jakości, generowanie dużo dymu podczas wystrzału = łatwe wykrycie, bardzo słaba szybkostrzelność, mało amunicji, kiepski celownik

 

Źródła wiedzy:

  1. Michaił Baryatinsky ” Czołg Józef Stalin” Bellona S.A 2010
  2. http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/weapons/art_tanks.htm
  3. tanks-encyklopedia.com

 

Do zobaczenia w kolejnym artykule

Damian Jarzyna Czołgi Świata

Damian Jarzyna
autor bloga

 

 

PS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to proszę

  1. kliknij w przycisk „Lubię to” i
  2. udostępnij go znajomym na Facebooku lub
  3. udostępnij go na forum z tematyki militarnej, np. http://forum.militarium.net, http://www.serwis-militarny.net/forum, http://www.forum.militarni.pl, http://www.historycy.org
  4. skomentuj go poniżej

Znacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga.

Komentarze

Więcej w ZSRR
IS-2 Josef Stalin
IS-2 – radziecka odpowiedź na Tygrysy i Pantery

Czołg IS-2 był następcą całkiem udanego, lecz awaryjnego i niewłaściwie użytkowanego KW-1. Miał zostać radziecką odpowiedzią na nowe czołgi  III...

Zamknij