T-34 - słynny radziecki czołg średni - Damian Jarzyna - Czołgi świata
Pages Menu
TwitterFacebook
Categories Menu

Posted by on Kwi 14, 2017 in ZSRR |

T-34 – słynny radziecki czołg średni

T-34 – słynny radziecki czołg średni

Trudno dziś wyobrazić sobie Armię Czerwoną w czasie II wojny światowej bez słynnego czołgu średniego T-34. Był on w końcu podstawowym czołgiem radzieckim w latach 1942-45 i walnie przyczynił się do wygranej w wojnie z III Rzeszą. Jego prostota była powodem ogromnej produkcji, przekraczającej 35 000 egzemplarzy, co pomimo słabej jakości wykonania, przechyliło szalę zwycięstwa na stronę Związku Radzieckiego. Dziś przybliżę pokrótce jego historię powstania i samą konstrukcję. Zapraszam do lektury…

T-34 model 1941

Czołg T-34 był następcą kołowo-gąsienicowych czołgów lekkich BT. Miał lepsze uzbrojenie i pancerz. zdj. worldwarphotos.info

 

T-34 – pierwsze prototypy

W maju 1938 roku w Moskwie na posiedzeniu Komitetu Obrony ZSRR omawiano zalety i wady czołgu BT-5 i zastanawiano się, czy jest mu potrzebny kołowo-gąsienicowy układ jezdny. W wyniku tych rozmów podjęto decyzję budowy nowego czołgu, o gąsienicowym układzie jezdnym, opartym o czołg BT, ale z lepszym uzbrojeniem i opancerzeniem.

W marcu 1938 roku Biuro Konstrukcyjne Charkowskiej Fabryki Parowozów (Zakłady nr 183) pod kierownictwem M. Koszkina i A.A. Morozowa zbudowało prototyp czołgu BT-20, o masie 14 ton, uzbrojony w armatę kal. 45 mm i 3 km kal. 7,62 mm. Czołg miał pancerz grubości do 25 mm, załogę składającą się z 4 osób osiągać prędkość maksymalną do 70 km/h.

Po zapoznaniu się we wrześniu 1938 roku przez Komisję Szefostwa służby Czołgowo-Samochodowej z makietą nowego czołgu BT-20, projekt zatwierdzono. Jednocześnie polecono wybudować jeden czołg kołowo-gąsienicowy z armatą kal. 45 mm, oznaczonego jako A-20, oraz dwa gąsienicowe z armatą 76,2 mm, oznaczonych jako A-32. W maju następnego roku obie wersje zostały stworzone, jednak po przeprowadzeniu testów fabrycznych i poligonowych okazało się, że nie spełniają one pokładanych nadziei.

A-32 bardzo przypominał prawdziwego T-34. Miał pochylony pancerz czołowy grubości 32 mm + działo Ł-10 kal. 76,2 mm, zainstalowane w odlewanej wieży z pochylonymi ścianami. Czołg wyposażony był w zawieszenie typu Christie, przeniesione z serii BT. Jednak w tym czołgu zrezygnowano z możliwości zdejmowania gąsienic z czołgu i poruszania się na kołach.

Choć A-32 był bardzo dobrym czołgiem, na wniosek władz wojskowych, pogrubiono w nim jeszcze pancerz przedni do 45 mm. 19 grudnia 1939 roku nowy czołg został przyjęty do uzbrojenia po oznaczeniem T-34. W połowie marca 1940 roku nową maszynę obejrzały najważniejsze osoby w Związku Radzieckim, na czele z Józefem Stalinem. Wydał on pozytywną opinię o nowym czołgu i nakazał wyeliminowanie usterek, po czym rozpoczęcie produkcji seryjnej.

 

T-34 – dalsze prace

5 czerwca 1940 roku Rada Komisarzy Ludowych ZSRR i Komitet Centralny WKP(b) podjęły decyzje o rozpoczęciu produkcji czołgu T-34, która w tym jeszcze roku miała wynieść 600 maszyn. Jednak pomimo osobistej odpowiedzialności konstruktorów, nie udało się spełnić tych wymagań. Dodatkowo latem przeprowadzono porównanie czołgu T-34 z dwoma kupionymi od Niemców czołgami Panzer III G, które radziecka maszyna oblała. O tym jednak dowiesz sie z kolejnego artykułu, w którym porównam czołg radziecki z odpowiednikami z innych krajów.

T-34 model 1942

Łącznie wyprodukowano ponad 35 000 egzemplarzy czołgu T-34 z działem kal. 76,2 mm, w różnych wersjach. zdj. ww2photo.se

 

Po śmierci głównego konstruktora Koszkina pod koniec września 1940 roku, kierownictwo nad pracami nad nowym czołgiem przejął Morozow. Już pod jego rządami sporządzono dwa projekty, które miały wyeliminować błędy podstawowej wersji maszyny.

Pierwszym z nich był A-41, z takim samym kadłubem i silnikiem, miał nową trzyosobową wieżę oraz nową armatę F-34. Ta wersja pozostała tylko na papierze. Drugi projekt, oznaczony jako T-43, miał dłuższy i większy kadłub, nowy silnik o mocy 600 KM, wieżę z wersji A-41, zwiększona ilość amunicji i mniejsze gąsienicę.

Z powodu braku armat F-32 kal. 76,2 mm postanowiono uzbroić pierwsze maszyny w dużo gorszą armatę Ł-11 tego samego kalibru. Od lata 1940 roku rozpoczęto pracę nad nową armatą F-34 o długości 40 kalibrów, którą stworzono w połowie listopada. Weszła ona do uzbrojenia w czerwcu 1941 roku.

 

T-34 – produkcja seryjna

Do 1 czerwca 1941 roku Zakład nr 183 i Stalingradzka Fabryka Traktorów (STZ) wyprodukowały łącznie 1225 czołgów T-34. Na początku lipca do produkcji tych maszyn zostały włączone Gorkowskie Zakłady nr 112, podzespoły i części zaczęła produkować Charkowskie Zakłady Ciągnikowe (ChTZ).

W Zakładach nr 183 zwiększono produkcje. W lipcu produkcja wyniosła ona 225 maszyn, w sierpniu i wrześniu po 250, a w październiku tylko 30 maszyn – Rosjanie rozpoczęli wtedy ewakuację zakładów przemysłowych za Ural. Ponownie produkcję wznowiono w grudniu, tworząc 25 maszyn.

Jesienią 1941 roku jedynym miejscem, gdzie produkowano czołgi T-34 był Stalingrad. Tam też produkcja systematycznie wzrastała. I tak w czerwcu wybudowano 86 egz, w lipcu 93, a w sierpniu już 155 czołgów i we wrześniu 165. Potem produkcja zmalała do 124 maszyn z powodu braku kadłubów i wież z ewakuowanych właśnie Zakładów nr 183.

W związku z dużymi problemami z produkcją silników W-2, rozpoczęto montować silniki gaźnikowe M-17. I tak w STZ wyprodukowano do marca 1942 roku 573 czołgi T-34 z silnikiem M-17, z czego potem w około 100 zmieniono je z powrotem na W-2.

Gorkowskie Zakłady nr 112 do końca 1941 roku zdążyły wyprodukować jedynie 173 z zakładanych 750 maszyn, z czego większość miała silniki M-17. W następnym roku produkcja czołgów T-34 z silnikami gaźnikowymi wyniosła 540 maszyn.

Pod koniec grudnia 1941 roku produkcja czołgów T-34 odbywała sie w trzech fabrykach: Zakładach nr 183 w Niżnym Tagile, w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów (STZ) oraz w Zakładach nr 112 „Krasnoje Sormowo”. Z kolei silniki W-2 produkowano w trzech zakładach: w Czelabińskich Zakładach Kirowskich, Zakłady nr 76 w Swierdłowsku i Zakłady nr 77 w Ałtaju. Czołgi produkowane w każdym zakładzie różniły się między sobą istotnie.

Gdy rozpoczęły się walki o Stalingrad, produkcja czołgów w tym mieście została przerwana. Za to w sierpniu rozpoczęto ją w Czelabińskich Zakładach Kirowskich, która trwała do marca 1944 roku. Także w Zakładach nr 174 im. Woroszyłowa w Omsku zaczęto budować czołgi T-34.

W związku z tym, że tyle nowych fabryk rozpoczęło produkcję tych maszyn, jesienią 1942 roku nastąpił znaczny spadek ich jakości. Pracownicy musieli się po prostu nauczyć nowych rzeczy, co musiało być początkowo trudne.

 

Poniższa tabela pokazuje ilość wyprodukowanych czołgów T-34 w poszczególnych fabrykach w latach 1940-44.

Zakłady

1940

1941

1942

1943

1944

Razem

Nr 183 Charków

117

1560

1677

Nr 183 Niznyj Tagile

25

5684

7466

1838

15013

STZ (Stalingrad)

1256

2520

3776

Nr 112 Gorki

173

2584

2962

557

6276

CzKZ Czelabińsk

1055

3594

445

5094

Uralmasz

267

464

731

Nr 174 Omsk

417

1347

1136

2900

Razem

117

3014

12527

15833

3976

35467

 

 

T-34 – opis konstrukcji

T-34 – KADŁUB

miał układ klasyczny i dzielił się na cztery przedziały: kierowania z przodu, bojowy po środku, silnikowy i transmisyjny z tyłu. Spawano go z homogenizowanych płyt pancernych typu MZ-2. Górna płyta z przodu kadłuba była ustawiona pod kątem 45º, aby zwiększyć rykoszetowanie pocisków wroga. Także boki i tył kadłuba były pochylone, choć pod mniejszym kątem. Masa bojowa wynosiła 28,12 tony.

 

T-34 – WIEŻA

była zamocowana w gnieździe na łożyskach kulistych. Była spawana, owalna, o opływowym kształcie i obracana elektrycznie. Na jej wierzchu znajdował się właz, potem dwa, służący do wsiadania i wysiadania z pojazdu. W 1942 roku wprowadzono sześciokątną wieżę, zarówno spawaną jak i tłoczoną.

Od 1943 roku na wieży montowano wieżyczkę obserwacyjną dowódcy czołgu, z pięcioma szczelinami obserwacyjnymi z wkładkami ze szkła pancernego.

 

T-34 – PODWOZIE

składało się w każdej gąsienicy z 5 dużych kół jezdnych (830×150 mm) z bandażami gumowymi lub całkowicie metalowymi. Zawieszenie było oddzielne dla każdego koła i składało się z wahacza na pionowych sprężynach spiralnych  umieszczonych wewnątrz kadłuba po jego bokach. Koła napędowe (634 mm) były z tyłu a koło napinające (504 mm) z przodu gąsienicy. Gąsienice miały szerokość 550 mm, a w latach 1942-43 było to 500 mm.

T-34 model 1943

Czołg T-34 był uzbrojony w armatę F-34 kal. 76,2 mm i 2 kar. masz. DT kal. 7,62 mm. Chronił go pancerz do 52 mm ustawiony pod dużym kątem, co polepszało jego właściwości. zdj. members.home.nl

 

T-34 – NAPĘD

stanowił 12-cylindrowy, czterosuwowy, widlasty, chłodzony cieczą silnik wysokoprężny W-2-34 o mocy 500 KM przy 1800 obr/min. Rozpędzał od pojazd do prędkości maksymalnej po drodze 55 km/h, a w terenie do 25 km/h. Skrzynia biegów miała cztery przełożenia, od 1942 roku pięć.

Paliwem był olej napędowy typ DT lub gasolina typ „E”. Jego zapas znajdował się w sześciu wewnętrznych o pojemności 460 litrów i czterech zewnętrznych zbiornikach paliwa o pojemności 134 litrów. Pod koniec lata 1943 roku ilość zbiorników wewnętrznych wzrosła do ośmiu a zapas paliwa wzrósł do 540 litrów, natomiast dwa zewnętrzne miały po 90 litrów każdy (potem montowano trzy zbiorniki zewnętrzne). Zasięg przy jeździe po drodze wynosił 300 kilometrów, a w terenie 250 kilometrów.

 

T-34 – UZBROJENIE

główne do lutego 1941 roku stanowiła armata Ł-11 wz. 1938/1939 L/30,5 kal. 76,2 mm. Kąt ostrzału w płaszczyźnie pionowej wynosił od -5º do +25º. Prędkość początkowa pocisku wynosiła 612 m/s. Można z niej było oddać 1-2 strzały na minutę.

Od lutego 1941 roku montowano armatę F-34 wz. 1940 L/41,5 kal. 76,2 mm o kącie ostrzału w płaszczyźnie pionowej od -5º do +26º.

Używano następujących rodzajów pocisków:

Pocisk Masa Prędkość pocz Przebijalność pancerza (w mm)
100 m 500 m 1000 m 1500 m 2000 m
BR-350A

ppanc

6,50 kg 662 m/s 78 mm 71 mm 63 mm 56 mm 50 mm
BR-354P

podkalibrowy

3,05 kg 990 m/s 90 mm 90 mm 90 mm 90 mm 90 mm
BP-353A

kumulacyjny

 ?  ?  ?  ?  ?
OF 350

odłamkowo-burzący

6,23 kg 680 m/s Nie dotyczy
Sz-354 i Sz-354T

odłamkowy z kulkami

 Nie dotyczy
Sz-361

odłamkowy

 Nie dotyczy
Sz-350

odłamkowy

 Nie dotyczy

 

Do obrony przed piechotą przeciwnika służyły 2 karabiny maszynowe DT kal. 7,62 mm. Jeden był zamontowany w wieży i sprzężony z armatą, drugi ustawiono w jarzmie kulistym z przodu kadłuba, po prawej stronie.

W latach 1940-42 zapas amunicji do armaty wynosił 77 pocisków, rozłożonych na podłodze i ścianach. Od 1942 do 1944 roku zapas ten uległ zwiększeniu do 100 pocisków – 21 przeciwpancernych, 75 odłamkowo-burzących i 4 podkalibrowych. Zapas amunicji do karabinów maszynowych w czołgach z armatą Ł-11 wynosił 2898 naboi – w czołgach pozbawionych radiostacji było to 4725 nabojów. W czołgach z armatą F-34 i zmodyfikowaną wieżą zapas amunicji do kar. masz. zwiększono do 3150 naboi.

 

T-34 – ZAŁOGA

składała się z 4 osób: kierowcy-mechanika, strzelca-radiotelegrafisty, ładowniczego i dowódcy czołgu, będącego jednocześnie celowniczym.  Kierowca siedział z przodu kadłuba, po lewej stronie. Obok kierowcy, po prawej stronie, miał swoje stanowisko strzelec-radiotelegrafista, który oprócz obsługi radiostacji strzelał także z karabinu maszynowego.

W przedziale bojowym mieli swoje stanowiska ładowniczy, strzelający też z kar. masz., i dowódca czołgu, który był jednocześnie celowniczym działa. Dowódca dysponował celownikiem teleskopowym TOD-6 (potem TMFD-7) teleskopowym panoramicznym PT-7 (potem PT-4-7).

Załoga była wyposażona w broń osobistą w postaci jednego pistoletu maszynowego PPsz kal. 7,62 mm i 25 granatów ręcznych.

 

T-34 – ŚRODKI ŁĄCZNOŚCI

Na wyposażeniu załogi znajdowała się radiostacja krótkofalowa odbiorczo-nadawcza 9R (we wcześniejszych seriach produkcyjnych 71-TK-3). Od 1943 roku zmieniono ją na zmodernizowaną radiostację GRM. Do łączności wewnętrznej używano telefonu TPU-2 lub TPU-3, potem zmieniono je na TPU-3bis-F.

 

T-34 – wersje rozwojowe

W 1942 roku rozpoczęto budowę czołgu T-34 model 1942, który posiadał liczne usprawnienia w stosunku do podstawowej wersji. Do lipca 1943 roku wyprodukowano łącznie 11 461 egzemplarzy tej właśnie wersji czołgu T-34. Oto lista zmian:

  • nowe prostokątne zbiorniki paliwa z tyłu kadłuba lub okrągłe po bokach
  • ponownie stosowano koła jezdne z bandażami gumowymi
  • nowa sześciokątna wieża, z trzema załogantami
  • zwiększono ilość przewożonych pocisków do 100
  • powróciły koła napędowe z rolkami
  • nowe filtry powietrza typu „Cyklon”
  •  pięcioprzełożeniowa skrzynia biegów
  • celownik peryskopowy PT-4-7 zastąpiono celownikiem panoramicznym dowódcy PTK-5

Od lata 1943 roku rozpoczęto produkcję czołgu T-34 model 1943. Miał on dodaną odlewaną wieżyczkę dowódcy, dlatego Niemcy nazywali ten model „Myszką Miki”. Produkcja tego wariantu trwała do połowy 1944 roku.

Na bazie podwozia z czołgu T-34 produkowano też inne pojazdy wojskowe. Oto niektóre z nich:

  • AT-42 – ciągnik artyleryjski
  • T-34 BREM – czołg saperski, bez wieży, z żurawiem i wyciągarką
  • TM-34 – czołg mostowy
  • OT-34 – czołg z miotaczem ognia
  • czołg-niszczyciel T-34 – uzbrojony w armatę ZIS-4 kal. 57 mm
  • SU-85 – niszczyciel czołgów
  • SU-122 – działo samobieżne

 

T-34 -dane techniczno-taktyczne

Produkcja Lata 1940-44
Ilość 35 467 egzemplarzy
Załoga 4 osoby
Masa 28,12 tony
Nacisk na grunt 0,60 kg/cm²
Wymiary dł 5,92 m sz 3,00 m wys 2,40 m
Napęd 12-cylindrowy, rzędowo-widlasty, chłodzony cieczą silnik wysokoprężnyy W-2-34 o mocy 500 KM przy 1800 obr/min
Moc jednostkowa 17,78 KM/t
Pojemność zbiorników 594-810 litrów
Spalanie na 100 km Droga: 200 l Teren: 240 l
Prędkość Droga: 55 km/h Teren: 25km/h
Zasięg Droga:

300-400 kilometrów

Teren:

250-335 kilometrów

Uzbrojenie armata Ł-11 kal. 76,2 mm + 2 km DT kal. 7,62 mm

potem armata F-34 kal. 76,2 mm + 2 km DT kal. 7,62 mm

Pancerz kadłuba Przód 45 mm (50º) boki 40 mm tył 40 mm góra 20 mm dno 20 mm lub

60 mm (50º) boki 40 mm tył 40 mm góra 20 mm dno 20 mm

Pancerz wieży Przód 52 mm boki 52 mm tył 52 mm góra 20 mm

Przód 60 mm boki 25 mm tył 13,5 mm góra 10-15 mm

Pokonywane przeszkody Wzniesienia: 35º

ściana pionowa: 73 cm

brody: 140 cm

rowy i okopy: 250 cm

 

Źródła wiedzy:

  1. II Wojna światowa – Encyklopedia Uzbrojenia” oprac. red. Zasieczny Andrzej Muza S.A. 2000 Wydanie I
  2. „Encyklopedia II wojny światowej” Wołoszański Bogusław, Wydawnictwo Amber
  3. „T-34/76″ Janusz Ledwoch, Wydawnictwo Militaria nr 259, Warszawa 1997
  4. tanks-encyklopedia.com
  5. ciekawostkihistoryczne.pl
  6. okruchyhistorii.blogspot.com
  7. konflikty.pl
  8. armchairgeneral.com

 

Pozdrawiam i do zobaczenia w następnym artykule

Damian Jarzyna Czołgi Świata

Damian Jarzyna
autor bloga

 


Zapisz się na kurs "Najsłynniejsze czołgi świata". W nagrodę otrzymasz gratis Ebooka o broni pancernej z okresu I Wojny Światowej o wartości 20 zł.



 

PS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to proszę

  1. kliknij w przycisk „Lubię to” i
  2. udostępnij go znajomym na Facebooku lub
  3. udostępnij go na forum z tematyki militarnej, np. http://forum.militarium.net, http://www.serwis-militarny.net/forum, http://www.forum.militarni.pl, http://www.historycy.org
  4. skomentuj go poniżej

Znacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga.

Komentarze

Więcej w ZSRR
Czołgi T-35 zniszczony
Czołgi T-35 na polu walki II wojny światowej

Czołgi T-35 były nieudaną radziecką próba stworzenia maszyny zdolnej przełamywać silnie bronione fortyfikacje nieprzyjaciela. Dlatego miały tak dużo uzbrojenia i...

Zamknij